Machtige Amerikaanse media- en techondernemers maken nu al een knieval voor de volgende president. Dat is zorgelijk, want veel autoritaire leiders krijgen op die manier de macht in de schoot geworpen.
Het was een best feitelijke spotprent die vorige week niet in The Washington Post stond. Vier miljardairs plus Mickey Mouse knielen daarin voor een standbeeld van Donald Trump, sommigen met zakken geld. Eén van hen is Jeff Bezos, de man achter de digitale pakhuisuitbater Amazon, die een miljoen dollar beloofd heeft aan het inauguratiefeest van Trump.
Maar Jeff Bezos is ook de eigenaar van The Post. De cartoon werd geweigerd, en tekenaar Ann Telnaes, een Pulitzer-winnaar die al jaren verbonden was aan de krant, nam ontslag.
Hoewel de verantwoordelijke opinieredacteur beweert dat het één niets met het ander te maken heeft (‘we hadden al een column over dit onderwerp’), lijkt hier op zijn minst sprake van zelfcensuur. Laten we de aanstaande leider niet te veel tegen ons in het harnas jagen.
Het is onbekend of Bezos zich ermee heeft bemoeid, maar kort geleden heeft hij wel degelijk in Trumps voordeel ingegrepen. Dat was vlak voor de verkiezingen, toen hij het stemadvies voor Kamala Harris uit de krant hield en zo op een opvallend moment een einde maakte aan deze jarenlange (het zij gezegd: merkwaardige) traditie.
De geweigerde spotprent is tekenend voor een zorgelijke ontwikkeling: de knieval van machtige (media-)ondernemers voor de nieuwe president van de Verenigde Staten. Democracy dies in darkness, was het wat parmantige verzetsmotto dat The Post zich nog aanmat na de eerste inauguratie van Trump. Nu lijkt er een andere wind te gaan waaien.
Anticiperende gehoorzaamheid, noemt historicus Timothy Snyder het in zijn boek On Tyranny. Het is één van de twintig ‘lessen’ van de twintigste eeuw die ook hij, niet geheel toevallig, vlak na de eerste inauguratie van Trump publiceerde.
‘Gehoorzaam niet bij voorbaat. Burgers die zich zo aanpassen laten de machthebbers zien wat zij kunnen doen.’ Volgens Snyder verkrijgen autoritaire leiders de meeste macht niet doordat ze die zich toeëigenen, maar doordat ze die in de schoot geworpen krijgen.
Bezos is niet de enige met zijn cadeautje van een miljoen aan Trumps inauguratiefonds. Ook Sam Altman (OpenAI), Mark Zuckerberg (Meta) en naar verluidt Tim Cook (Apple) doneerden zo’n zoenoffer. Farmaciemiljardair Patrick Soon-Shong trok net als Bezos het stemadvies van zijn Los Angeles Times in, en ABC News, eigendom van Disney, schikte een door Trump aangespannen rechtszaak wegens laster.
Ook de aanstelling van de Republikein Joel Kaplan als opperlobbyist bij Meta kan worden gezien als een toenaderingspoging. Hij vervangt Nick Clegg, de liberale Britse ex-politicus die de functie de afgelopen bijna zeven jaar vervulde. Trump had een gespannen verhouding met Meta, voorheen Facebook, dat hem na de Capitool-bestorming van 2021 van zijn sociale media verbande. Inmiddels dineert topman Zuckerberg, net als Bezos, regelmatig met Trump in Mar-a-Lago.
Autocratische neigingen van presidenten kunnen in theorie worden ingetoomd door andere democratische en institutionele krachten, waaronder de eigen partij, de volksvertegenwoordiging, de rechtspraak, het Hooggerechtshof, de ambtenarij en de media. De hoop dat het wel mee zou vallen met Trump, was acht jaar geleden op deze ‘vangrails’ gevestigd.
Nu twee impeachments zijn mislukt, drie rechtszaken tegen Trump in het niets zijn opgelost, het Hooggerechtshof hem vrijwel onschendbaar heeft verklaard en veel ambtenaren door loyalisten worden vervangen, leek er nog een rol voor media en techbedrijven met de door hen uitgedragen idealen.
Als die ook buigen, krijgt een democratie het zwaar.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant