De wereld maakt zich op voor Donald Trumps tweede presidentschap. Je zou ook kunnen zeggen: zet zich schrap, graaft zich in. Kiest u maar. Zeker is dat Trumps terugkeer de levens kan beïnvloeden van veel mensen, ook van ons niet-Amerikanen. Dat heeft te maken met zijn bepaald niet bescheiden ambities. Maar het is ook omdat Amerika een land is waar je niet omheen kunt. Nooit.
In dit verband moet ik terugdenken aan 2012. Ik volgde als Amerikaans correspondent de presidentsverkiezingen tussen Barack Obama en Mitt Romney. Veel van Obama’s magie was in zijn eerste termijn als president verdampt; de kreukvrije mormoon Romney had de saaiheid geperfectioneerd. De twee voerden een weinig opwindende campagne. Niet verwonderlijk dus dat op de redactie het idee ontstond voor een verkiezingsbijlage met als thema dat Amerika er niet meer toe deed.
Het idee was prikkelend, maar niet goed. Het plan ging dan ook niet door. Als imperiale mogendheid zal Amerika er altijd toe doen. Altijd. Onder sterke en zwakke presidenten. In bloei en in verval. Als het handelt en als het niet handelt. Als het verenigd is en als het verdeeld is. Altijd zal het land een factor zijn in mensenlevens elders in de wereld. Altijd zal het een bron van inspiratie, steun en hoop zijn, maar ook van angst, wrok en afkeer.
Over de auteur
Arie Elshout is journalist en columnist voor de Volkskrant. Eerder was hij correspondent in de VS en Brussel. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
In de persoon van de op 20 januari aantredende Trump krijgen we andermaal een Amerika dat vrees inboezemt. Schreeuwerig, wraakzuchtig en disruptive (ontwrichtend). De comeback-president plaatst zijn leiderschap graag in de context van Amerika’s teloorgang. Hij prijst zichzelf aan als de oplossing, als de man die het land weer groot maakt. Zijn tegenstrevers zien hem als het probleem, als de man die Amerika’s aftakeling zal versnellen. Hoe het ook zij, Trump houdt al tien jaar de Amerikaanse politiek in zijn greep als een moeilijk te bedwingen oerkracht die alle conventies tart.
Ik moet bekennen dat ik hem als correspondent niet heb zien aankomen. De Amerikanen waren al diep verdeeld, de tegenstellingen verlamden de politiek, er roerde zich een krachtige conservatieve beweging. Ik schreef volop over de Tea Party. Zij streed tegen een overheid die de staatsschuld alsmaar liet oplopen. Het was, dacht ik, vooral saai boekhoud-populisme.
Ik had beter kunnen weten. Toen rechts in 2013 weigerde het schuldenplafond te verhogen, was ik in het Texaanse stadje Johnson City. Een eigenaar van een winkel annex eethuis vond het niet erg als Amerika vanwege de rechtse blokkade bankroet zou gaan, met alle rampen van dien – ook voor zijn zaak. ‘Als het pijn doet, dan doet het maar pijn’, zei hij, in de geest van de oude Texaanse oorlogskreet: de overwinning of de dood!
Hier kreeg ik een voorproefje van het radicalisme dat in 2016 met Trump aan de macht zou komen. Maar dat laatste voorzag ik niet. Ik stond op de dijk, voelde de aanzwellende wind, zag het woeste wassende water en liet me toch verrassen door de populistische dijkdoorbraak. Dacht tot op het laatst dat Trump te buitenissig was om president te kunnen worden.
Nu volgt Trump-II. Dit is radicaliteit + dadendrang + meer ervaring + de grootste economische en militaire macht ter wereld. Een potentieel brisante combinatie.
Trump zal het overweldigende gewicht waarover hij als Amerikaans president beschikt, willen doen voelen. Hij kan het zo gebruiken dat wij Europeanen dat gaan merken in onze portemonnee, door handelsoorlogen te ontketenen en hogere defensie-uitgaven af te dwingen. Hij kan het ook gebruiken om de Oekraïners te pressen tot een slechte vrede met Poetin. Zelfs als hij zijn gewicht niet gebruikt, kan dat pijn doen. Bijvoorbeeld als hij zijn handen aftrekt van Oekraïne en Europa.
Somberheid overheerst. Er worden hele catalogi aangelegd van te verwachten rampen. Hier en daar is er het flintertje hoop dat Trumps geldingsdrang en afkeer van oorlog juist een einde kan maken aan het geweld in Oekraïne en Gaza.
Hoe dan ook zullen Trump en Amerika er de komende tijd zeer toe gaan doen. Wie denkt dat neergang ook verminderde relevantie betekent, heeft het mis. Een supermogendheid geeft niet zonder slag of stoot haar positie op. Amerika mag dan in verval zijn, het laat zich niet negeren. Nooit.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant