Langzaam claimen vrouwen meer vrijheid in Indonesiës streng islamitische provincie Atjeh. Coffeeshop Morning Mama is opgericht door en voor vrouwen. ‘De meeste mannen moeten nog even wennen aan het idee dat sommige vrouwen slimmer en beter zijn dan zij.’
is correspondent Zuidoost-Azië van de Volkskrant. Hij woont op Bali.
De Indonesische provincie Atjeh staat bekend om twee dingen: strenge gedragsregels en sterke koffie. Het is de enige regio in het land waar de sharia-politie patrouilleert op zoek naar moslima’s in te strakke kleding, of naar ongetrouwde stellen die al te dicht naast elkaar zitten. En waar op elke straathoek een koffiehuis staat met kletsende en rokende mannen die espresso’s drinken van de befaamde Goya-boon uit de hooglanden van Atjeh.
Voor vrouwen zijn dat zelden geschikte plekken om af te spreken of te werken. ‘Het is daar altijd rokerig, warm en lawaaiig’, zegt de 21-jarige Meulu Alina die medicijnen studeert. De jonge vrouw, gekleed in een zalmkleurige hijab en een witte lange broek, vindt het niet prettig dat mannen haar in koffiehuizen van top tot teen bekijken. Liever bezoekt zij Morning Mama, een nieuwe coffeeshop gericht op vrouwen. Schoon, in pastelkleuren, met airco, retro-meubels, tropische planten en een kast met leenboeken. ‘Hier is het rustig, hier kan ik mij focussen.’
Dat is precies wat de 28-jarige eigenaresse Qurrata Ayuni voor ogen had, toen zij vorig jaar Morning Mama oprichtte. Een plek voor werkende vrouwen – wat bijzonder is in het conservatieve Atjeh. ‘Van ons wordt verwacht dat we moeder en huisvrouw worden, maar waarom zouden we geen politicus, barista of supermarktmedewerker kunnen zijn?’
Vooral sinds covid, stelt zij, is betaald werken voor jonge vrouwen geen taboe meer. ‘Zij boden online hun diensten aan of richtten een eigen zaak op.’ Een coffeeshop waar vrouwen buitenshuis kunnen werken, past bij die ontwikkeling. ‘Nergens staat dat mannen hier niet welkom zijn, maar kennelijk zijn de meesten bang voor pastelkleuren.’
De opgewekte Qurrata ging eerder als bruidsfotograaf aan de slag, maar dat leidde volgens haar tot veel verontwaardiging. ‘Ik fotografeerde vaak voor de grote moskee waar mannen geschokt tegen mij riepen: je bent een vrouw! Dit kan niet.’ Van de weeromstuit werd Qurrata voedselblogger voor een coffeeshop.
‘Veel vrouwen in Atjeh zien door intimidatie af van hun plannen. Uit angst voor sociale uitsluiting.’ Zo ook Qurrata. Toch dacht zij na een tijdje: waarom begin ik niet zelf een coffeeshop? ‘Ik zag een gat in de markt. In Banda Atjeh was nog geen plek waar vrouwen rustig kunnen werken op hun laptop.’
Haar oom, een winkeleigenaar, voorzag in een startkapitaal. Een moderne moslim, stelt Qurrata; haar tante werkt als ambtenaar. Zij adopteerden Qurrata toen de tsunami twintig jaar geleden haar vader, moeder, zusje en oma wegvaagde, samen met 170 duizend andere Atjeeërs. Zelf was ze toevallig uit logeren bij oom en tante.
Dat trauma speelt volgens Qurrata een bepalende rol in haar leven. ‘Dit café is mijn manier om iets positiefs te doen voor de toekomst van mijn gemeenschap. Dit is meer dan een bedrijf; het is een platform voor iedereen die op zoek is naar veerkracht.’ Zij wijst naar twee vrouwelijke barista’s achter de bar. ‘Zij hebben niet meer dan een middelbare-schooldiploma. Juist daarom geef ik hen een kans.’ De muffins en taartjes worden gemaakt door huisvrouwen uit de buurt die zo wat geld kunnen verdienen.
Mensenrechtenorganisaties als Amnesty International en Human Rights Watch (HRW) maken zich zorgen over de burgerrechten in Indonesië. Atjeh heeft bovendien als enige provincie de sharia-wetgeving ingevoerd. Wie wordt betrapt op seks buiten het huwelijk, op seks met iemand van hetzelfde geslacht, op alcohol drinken of gokken, riskeert honderd stokslagen.
Vrouwen dienen een hijab te dragen en hun lichaam te verhullen met een lange jurk. In sommige districten mogen zij geen scooter besturen. Volgens HRW-onderzoeker Andreas Harsono heeft Atjeh de afgelopen twintig jaar steeds meer regels ingevoerd die discrimineren op basis van geloof, geslacht of seksuele geaardheid. ‘Die regels discrimineren niet alleen minderheden en vrouwen, ze schaden de economische ontwikkeling van de provincie’, mailt hij desgevraagd.
In een tafeltje bij het raam in Morning Mama checkt de 22-jarige Alwida Zia Zaharani geconcentreerd haar e-mail. De pas afgestudeerde econome verwacht een reactie op haar sollicitatie als financieel planner bij de overheid. ‘Ik maak me geen grote zorgen. Het is best mogelijk een goede baan te vinden als vrouw in Atjeh’, zegt ze.
De vaste klant, met crèmekleurige hijab en wijde sweater, zegt zelf weinig last te ondervinden van de sharia. ‘We leren de regels al vroeg op school, zolang je je daaraan houdt, merk je er niks van.’ Met een schalks lachje: ‘De meeste mannen moeten alleen nog even wennen aan het idee dat sommige vrouwen slimmer en beter zijn dan zij.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant