Migranten in het noorden van Mexico vrezen de terugkeer van Donald Trump. Mogen zij na zijn inauguratie op 20 januari de Verenigde Staten nog wel in? Bewoners in het zuiden van Texas maken zich inmiddels juist op voor massale uitzettingen.
is correspondent Latijns-Amerika van de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad.
Pak ’m beet een jaar geleden vulde Rosa Adelina Flores (54) een tas met kleding, liet haar huis en winkeltje achter in Honduras en vluchtte richting het noorden. Naar eigen zeggen werd ze met de dood bedreigd door een drugscrimineel. Er zat niets anders op dan haar volwassen kinderen achterna te reizen richting de Verenigde Staten.
Nu, met luttele weken te gaan tot de Amerikaanse machtswisseling op 20 januari, zit ze in een migrantenopvang langs de Mexicaans-Amerikaanse grens. In het noorden van Mexico, de VS bijna binnen handbereik, piekert ze al maanden over de volgende uitdaging: de grens oversteken voordat Donald Trump dat onmogelijk maakt.
Flores deelt die zorg met de honderden andere bewoners van Senda de Vida, een deeltijds evangelische kerk en voltijds migrantenopvang in de lelijke en gevaarlijke Mexicaanse grensstad Reynosa. Achter het betonnen terrein van de opvang stroomt de Rio Bravo, de rivier die Mexico van de VS scheidt. Ze zijn er bijna en tegelijkertijd nog lang niet. Als het aan Trump ligt, zo herhaalde de aanstaande Amerikaanse president uit-en-te-na, halen ze het nooit.
De afzwaaiende president Joe Biden begon zijn termijn vier jaar geleden met een verwelkomende toon richting migranten en het terugdraaien van Trumps meest omstreden migratiemaatregelen. Hij ontketende daarmee de grootste migratiebeweging ooit richting de Amerikaanse grens. Nooit eerder, schreef The New York Times afgelopen maand, ontvingen de VS gedurende een presidentstermijn bijna twee miljoen nieuwkomers per jaar.
Al snel zette Biden alles op alles om dat tij weer te keren. Hij scherpte zijn grensbeleid aan, zette Mexico onder zware druk om migranten tegen te houden en introduceerde in 2023 een mobiele app waarmee migranten in Mexico een asielafspraak konden aanvragen. De app CBP One (naar de Customs and Border Protection) bleek een schot in de roos. Door migranten een kans op legale oversteek te bieden en tegelijkertijd illegale oversteek harder te bestraffen, veranderden ze massaal hun strategie.
De Hondurese Flores hoeft geen seconde na te denken over de vraag hoelang ze al in de opvang zit. ‘Morgen drie maanden.’ Ze telt de dagen. Maar in plaats van al die tijd te broeden op de beste plek waar ze de Rio Bravo kan oversteken, opent ze één keer per dag CBP One, vraagt een afspraak aan en keert terug naar haar beslommeringen: kletsen met migrantenkinderen Genesis en María, appen met familieleden in Honduras en de VS, en simpelweg wachten.
Een fractie van de aanvragen via CBP One wordt beloond. Toch houdt deze Amerikaanse loterij de meeste migranten in Mexico. In de opvang weet iedereen welke gelukkige die dag in de prijzen viel. Vandaag was het haar landgenoot Erasmo Martínez (28), die een eindje verderop zijn warme lunch eet en God dankt voor het verhoren van zijn gebeden. Waarom zou morgen niet Flores’ dag kunnen zijn?
In 2024 bleek dat Bidens formule – de app in combinatie met strenger Amerikaans en Mexicaans migratiebeleid – werkte. In het afgelopen halfjaar lag het aantal onderscheppingen van migranten door de Amerikaanse politie weer op het niveau van de eerste Trump-jaren, rond de 50 duizend per maand in plaats van de 250 duizend onderscheppingen in december 2023.
Maar het was te laat, zo maakten de Amerikaanse kiezers in november Biden expliciet duidelijk. Trump belooft niet alleen af te rekenen met Bidens beleid, maar ook zichzelf te overtreffen. Eind september zei hij bij Fox News dat de CBP One-app ‘bad’ is en dat hij iedereen die via Bidens migrantenprogramma’s legaal is binnengekomen, zal terugsturen.
Vandaar dat Flores’ gedachten dezer dagen steeds vaker toch richting de rivier gaan. ‘Misschien moet ik dan maar zelf oversteken.’ Ze ziet er als een berg tegenop. De illegale oversteek met hulp van mensensmokkelaars is gevaarlijk en duur. ‘Ik heb gehoord dat ze 10 duizend dollar (ruim 9.700 euro, red.) vragen.’
Intussen maakt pastor Héctor Silva (56) zich grote zorgen. De man die van het helpen van migranten zijn levenswerk heeft gemaakt, straalt rust uit, maar zijn woorden zijn alarmerend. ‘Tijdens Trumps eerste termijn sliepen mensen hier al buiten de poort op straat. Wij hebben de capaciteit niet als Trump straks massaal mensen gaat uitzetten.’
Maar hij kan weinig anders doen dan wachten op wat komen gaat, zegt Silva. In zijn opvang spelen kinderen uit Venezuela, Honduras, Guatemala en Mexico tikkertje tussen hemelsblauwe houten huisjes. Op een betonnen blinde wand prijkt een schildering van een gemetselde muur met een grote barst in het midden. In de scheur is een deel van het Vrijheidsbeeld te zien. Vrouwe Libertas lonkt.
Aan de overkant van de Rio Bravo, de ‘woeste rivier’ die in de VS de Rio Grande heet, worden juist pogingen ondernomen om de openingen in de grens zo veel mogelijk te dichten. In het Texaanse Starr County, een kleine grensregio met zo’n zeventigduizend inwoners, bouwt het Texas General Land Office op een opgekocht stuk boerenland een stalen muur.
Het zou moderne kunst kunnen zijn: een honderden meters lange kam van roestbruine spijlen die grillig uit het vlakke land steekt. Aan één uiteinde bevestigen bouwvakkers met Latijns-Amerikaanse roots kraanhaken aan een volgend stukje muur. De rivier ligt een halve kilometer verderop verscholen achter een bosrand. Het is een indrukwekkend bouwwerk, toch loop je er als migrant, vooralsnog, zo omheen.
Het Texaanse landkantoor beheert namens de staat zo’n 5 miljoen hectare overheidsland, opgeteld een gebied groter dan Nederland. Die taak blijkt in het Trump-tijdperk allesbehalve droge bureaucratie. Dawn Buckingham (56 en volgens de site van het Land Office ‘fiercely Texan’ ) werd in 2022 als eerste vrouw gekozen tot ‘landcommissaris’ en vat haar functie zeer politiek op. Zij kocht recentelijk een ranch in Starr County en gaf opdracht tot de bouw van een 2,5 kilometer lang stuk grensmuur.
Eind november organiseerde ze er een persconferentie, met een witte cowboyhoed op haar hoogblonde haar. Hier werd niet alleen aan een muur gebouwd om migranten tegen te houden, zei ze tegen de aanwezige Amerikaanse pers, dit land was ook een cadeautje voor president Trump. ‘Dit terrein is beschikbaar voor de constructie van uitzetcentra voor gewelddadige criminelen. Vanaf dag één van de Trump-regering zijn wij er klaar voor.’
Het zijn voor Trump twee kanten van dezelfde medaille: de grens gaat niet alleen op slot zodat er geen migrant meer bij komt, hij belooft eveneens de grootste deportatie van ongedocumenteerde migranten ooit. Het kan een hele klus worden, de VS tellen ongeveer elf miljoen ongedocumenteerde migranten. Trumps aanstaande ‘grens-tsaar’ Tom Homan zou al enthousiast hebben gereageerd op het aanbod van landcommissaris Buckingham, meldde Fox News onlangs.
Dat enthousiasme wordt niet gedeeld door de 60-jarige Jesús Muñoz die vanaf staatsweg 1430 naar de stalen barricade tuurt. Zijn huis kijkt uit op het land waar de uitzetcentra zijn gepland. ‘Wat als die mensen straks ontsnappen?’, verzucht hij, ‘Dan komen ze als eerste bij mij uit.’
Hoewel de staat Texas in de jaren zeventig voor het laatst voor een Democraat stemde (Jimmy Carter), kleurde Starr County dit jaar juist voor het eerst in ruim 130 jaar Republikeins rood. In 2016 verloor Trump hier nog. De Mexicaans-Amerikaanse Muñoz, die als kleuter in de VS arriveerde, behoort tot de minderheid die bij de verkiezingen van november de Democraten trouw bleef. Hij vreest vooral dat Trump zal snijden in zijn pensioen. Fel tegen een uitzetcentrum is hij niet, maar gelieve niet in zijn achtertuin.
Een eindje verderop in het plaatsje Garciasville laat een rode Trump-vlag in de voortuin van Iván López geen twijfel bestaan over zijn politieke voorkeur. Aan het eind van een grijze middag sleutelt de kleine man in zijn tuin aan de motor van zijn pick-up. Een nekoperatie houdt hem tijdelijk thuis, vertelt hij.
López, vrolijke donkere ogen boven een ringbaardje, is ‘vierde generatie’. Zijn overgrootouders emigreerden vanuit Mexico naar het noorden. Zijn verhaal is dat van zovelen hier in het zuiden van de VS.
Een kleine twee eeuwen geleden scheidde Texas zich af van het net onafhankelijke Mexico alvorens zich aan te sluiten bij de jonge Verenigde Staten. Sindsdien zochten miljoenen Latijns-Amerikanen een betere toekomst in ‘los Estados Unidos’. In Texas wordt inmiddels meer Spaans gesproken dan Engels. Langs de grens serveert elk restaurant dat geen fastfoodketen is hamburgers, taco’s en enchilada’s.
Toch heeft die kruisbestuiving niet geleid tot meer naastenliefde. Ook Amerikanen met een Latino-achtergrond stemden dit jaar meer op Trump dan op de Democratische presidentskandidaat Kamala Harris. ‘Take America back!’, staat in hoofdletters op López’ Trump-vlag. Wie legaal oversteekt, is welkom, stelt hij. ‘Maar als je de wet overtreedt, moet je vertrekken.’
Aan de andere kant van de grens schuilt enkel gevaar, weet hij. ‘Ik zou graag eens naar Mexico gaan, maar al die kartels, weet je, veel te link.’ Bovendien, veel van de mensen die uit het zuiden komen, zijn niet te vertrouwen. Neem de Venezolanen. ‘Bad people.’
Het is een hardnekkig vooroordeel dat niet alleen in de VS, maar in heel Latijns-Amerika bestaat over de grootste regionale migrantengroep van dit moment. Landcommissaris Buckinham doopte haar uitzetcentraproject het Jocelyn Initiative, naar een Texaans tienermeisje dat in juni werd vermoord. De twee verdachten zijn Venezolaanse migranten.
Trump-fan López kijkt uit naar de uitzetcentra, zegt hij. En niet alleen vanwege de ‘slechte mensen’ die Trump wil uitzetten, ook om economische redenen. ‘Als het honderd banen oplevert, zijn er hier honderd families mee geholpen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant