Honderden basisscholen laten hun groep 8-leerlingen dit jaar een andere doorstroomtoets maken dan vorig jaar. Het grote aantal overstappers is opmerkelijk, omdat het ministerie van Onderwijs volhoudt dat het niet uitmaakt welke van de zes beschikbare toetsen een leerling maakt.
Vooral de toets van marktleider Cito wint aan populariteit, blijkt uit cijfers van de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) die de Volkskrant heeft opgevraagd. Hun toets Leerling in Beeld is 83.275 keer gekozen, tegenover 77.767 vorig jaar (een toename van zo’n 7 procent). Dit gaat vooral ten koste van Route 8, de toets van aanbieder A-vision. Die werd vorig jaar 21.371 keer aangevraagd en dit jaar nog maar 13.736 keer (een afname van 36 procent).
Scholen laten zich bij hun overstap op het oog leiden door de resultaten van vorig jaar. Bij de Leerling in Beeld-toets viel namelijk het relatief hoge aantal havo/vwo-adviezen op, meer dan het landelijk gemiddelde en meer dan op basis van voorlopige schooladviezen kon worden verwacht. Route 8 leidde juist tot relatief weinig havo/vwo-adviezen en vaker naar praktijkonderwijs. Daarbij moet worden opgemerkt dat de Route 8-toets relatief vaak werd gebruikt in het speciaal basisonderwijs.
Dat veel schoolleiders overstappen, laat zien dat zij wel degelijk denken dat het uitmaakt welke toets hun leerlingen maken, zegt de PO-raad, de belangenbehartiger in het basisonderwijs. ‘Scholen spelen in op de veronderstelde verschillen tussen toetsen’, aldus woordvoerder Merel Doeser. ‘Ze verwachten zo de kansen voor hun leerlingen te vergroten.’
De doorstroomtoets, die eind deze maand weer wordt afgenomen in groep 8, kwam vorig jaar in de plaats van de eindtoets. Het doel is, net als bij de eindtoets, om te bepalen welk niveau op de middelbare school het beste aansluit bij een leerling. Een belangrijke verandering is dat niet langer het oordeel van de leerkracht doorslaggevend is, maar de uitkomst van de toets. Scholen zijn met de doorstroomtoets bovendien verplicht om kansrijk te adviseren, oftewel het advies naar boven toe bij te stellen. Dit moet de kansengelijkheid bevorderen.
De resultaten van de eerste doorstroomtoets leidden vorig jaar tot grote onrust bij schoolleiders. Die merkten op dat de resultaten van de doorstroomtoets regelmatig sterk afweken van eerdere prestaties van hun leerlingen, zowel naar boven als naar beneden toe. Ook leken er in de advies-uitkomsten structurele verschillen te zijn tussen de verschillende toetsen.
Volgens het ministerie viel de vertekening te verklaren doordat bepaalde (type) scholen vaker kozen voor een bepaalde toets. Dit zou echter niet uitmaken, omdat de normering voor alle toetsen voor het eerst gelijk is getrokken en de toetsen daardoor onderling vergelijkbaar zouden zijn.
De ‘tegenvallende’ resultaten zijn voor scholen waarschijnlijk reden geweest om over te stappen, bevestigt David Izelaar, directeur van A-vision, het bedrijf dat Route 8 aanbiedt.
Hij betreurt de ‘sterke afname’ en doet momenteel onderzoek naar de oorzaken hiervan. Mogelijk pakt de gelijkgetrokken normering minder goed uit voor de toets die A-vision aanbiedt, oppert Izelaar. Ook kan volgens hem meespelen dat veel scholen liever naar een papieren afname willen terugkeren, terwijl Route 8 alleen digitaal wordt aangeboden (sommige aanbieders bieden beide opties).
De kosten voor het systeem met meerdere doorstroomtoetsen bedragen 8,5 miljoen euro per jaar, inclusief het ontwikkelen van de normering. Aanbieders krijgen een half miljoen voor het maken van een toets, plus een bedrag per leerling die de toets maakt. Ze hebben er dus financieel belang bij dat scholen hun toets kiezen.
Van meerdere kanten zwelt de kritiek aan op het stelsel met meerdere toetsaanbieders. De PO-raad pleit voor één doorstroomtoets, omdat het doel van kansengelijkheid in de huidige opzet niet wordt waargemaakt. Ook in de Tweede Kamer gaan stemmen op om terug te gaan naar één toets. Een motie van D66 om de mogelijkheden hiertoe te onderzoeken werd in december met een ruime Kamermeerderheid aangenomen.
Staatssecretaris Mariëlle Paul (Onderwijs) wijst er steeds op dat het huidige stelsel een breed gedeelde politieke wens was. Tot 2015 was Cito de enige aanbieder van de eindtoets in groep 8. De Kamer vond het wenselijk om de machtspositie van Cito te verkleinen en scholen keuzevrijheid te bieden.
De verschuiving in toetskeuze is voor het ministerie geen reden tot zorg. ‘Zolang leerlingen bij een gelijke prestatie op de diverse toetsen een gelijk toetsadvies krijgen, is dat prima’, aldus een woordvoerder van Paul.
De staatssecretaris blijft bij haar standpunt dat de toetsadviezen ‘een betrouwbaar beeld geven van de prestaties die leerlingen hebben laten zien op taal en rekenen’. Ze wijst er verder op dat de toets nog maar voor de tweede keer wordt afgenomen en het nog te vroeg is om conclusies te trekken. Teruggaan naar een stelsel met één toets is ‘op dit moment geen optie’, zei ze onlangs in de Tweede Kamer.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant