Waar de foto’s hingen van haar jongens in uniform, zitten nu verschoten vlekken op de muur van haar flat. Alles moet weg, hebben de buren gezegd. ‘Want anders weet iedereen dat je zoons met Hezbollah waren.’
Fatima verloor tijdens de eindeloze Syrische oorlog haar vier zoons en haar echtgenoot. Zij werden martelaar, zoals dat in Syrië heet. Keer op keer ging de telefoon: ‘Hallo mevrouw? U heeft een martelaar in de familie.’
Tot voor kort was er een schrale troost: haar echtgenoot en kinderen waren een heldendood gestorven. Nu is alles anders. Ineens hebben ze hun leven gegeven voor de verkeerde oorlog. Fatima wordt met de nek aangekeken. De steunpilaren van haar bestaan, Iran en de Libanese militie Hezbollah, bondgenoten van Assad, lijken verdwenen uit Damascus.
Over de auteur
Ana van Es is rondreizend columnist voor de Volkskrant. Ze doet momenteel verslag vanuit Damascus. Eerder was Van Es correspondent in het Midden-Oosten.
Foto’s van haar lieve Mohammed, pas 19 was hij, zo trots in zijn Hezbollah-uniform, heeft ze verbrand. De rest verstopte ze in een gerafeld kleedje, zoals de kiekjes van een geheel verzorgde pelgrimsreis met haar dochters naar Iran, betaald door een weldoener, omdat ze moeder van martelaren is.
De vijf aktes van het martelaarschap in hun gouden lijsten zijn officieel gestempeld door het mysterieuze Martelarenkantoor hier om de hoek. Het Martelarenkantoor, ze veronderstelt dat het wordt aangestuurd vanuit Libanon, betaalde haar een maandelijks weduwepensioen. Na de val van Assad weet ze niet of dat zo blijft, en zo nee, hoe het dan verder moet.
Als eerste sneuvelde Taha, haar 28-jarige oudste zoon, militair in het Syrische leger. Dat was in november 2012, toen Assad de politieke opstand in zijn land met geweld neersloeg. Bij Taha’s uitvaart vond een drama plaats: rebellen tegen Assad begonnen een artilleriebeschieting. Haar man Abdo en zoon Hoessein, 27, kwamen om.
Met inmiddels drie doden in het gezin besloot de jongste zoon, Mohammed: ik wil bij Hezbollah, want ik moet mijn vader en broers wreken. De tiener was net klaar met zijn training toen hij in 2016 sneuvelde. Niet lang daarna werd Fatima’s laatste zoon, Ali, geraakt door een scherpschutter. ‘Ik heb mijn leven gegeven om ze op te voeden en nu ben ik ze allemaal kwijt.’
Vlakbij Fatima’s appartement schittert de gouden koepel van het heiligdom waarmee alles begon, de moskee van Sayida Zainab, een belangrijke gedenkplaats in de sjiitische islam. Zeinab is een kleindochter van de profeet Mohammed. Nadat haar broer Hoessein in 680 was afgeslacht bij Karbala in het huidige Irak, werd Zeinab als gevangene naar Damascus gevoerd. Ze liet zich niet intimideren door de vijand en redde koelbloedig het leven van haar zoon Ali, stamvader van sjiitische moslims.
Boven haar veronderstelde rustplaats in Damascus is rond 1990 met Iraans geld de imposante moskee gebouwd. Bij die moskee vonden dodelijke aanslagen plaats. En zo kreeg Zeinab een prominente rol in het officiële verhaal over waarom Iran en pro-Iraanse sjiitische milities zoals Hezbollah aan de zijde van Assad in Syrië actief waren. Ze beschermden het graf van de kleindochter van de profeet.
De moskee, tot voor kort afgeladen, oogt verstild. Pelgrims uit Irak en Iran komen hier niet meer. Hezbollah-strijders zijn gevlucht uit de omliggende appartementen. Sjiitische mannen blijven uit de buurt van de nieuwe machthebbers in Syrië, Hayat Tahrir al Sham (HTS), een soennitische strijdersgroep. Onder het met kristal en blauwe mozaïeken ingelegde koepeldak scharen zich vooral vrouwen rondom Zeinabs tombe van groen glas, zilver en filigraangoud.
Fatima komt de dagen door met bidden bij Zeinabs graf in de moskee en een bezoek aan de graven van haar gezin op de martelarenbegraafplaats, vijf minuten lopen verderop. Hier dreunt de 7de eeuwse slag bij Karbala door in grafteksten over ‘de moord op Hoessein’. De 21ste eeuwse Syrische oorlog heet hier een ‘heilige jihad’.
Bij de ingang van de begraafplaats hing de afgelopen jaren een spandoek als eerbetoon aan haar echtgenoot en zoons. Maar tot Fatima’s ontzetting is die vernield. En in een tijd waarin de buren niet eens meer willen dat er foto’s van haar zoons thuis in de woonkamer hangen, kan iedereen de dader zijn. ‘Ik begrijp het niet. Waarom moet ik mijn martelaren verstoppen?’
Source: Volkskrant