Ruim twintigduizend Surinamers namen zaterdag in de straten van Paramaribo afscheid van Desi Bouterse. Een man met twee gezichten die de samenleving verdeelt. Voor de een is hij een populaire politicus, voor de ander een veroordeelde moordenaar. ‘Uiteindelijk zal God over ons oordelen.’
is verslaggever voor de Volkskrant. Verslag vanuit Paramaribo
‘Volkspresident!’ De 54-jarige Saskia Proeve schreeuwt zaterdagochtend de longen uit haar lijf. Ze staat in het centrum van Paramaribo, langs de weg waar zo dadelijk het gebalsemde lichaam van Desi Bouterse langs gereden zal worden. Net als de rest van de opgewonden menigte heeft ze een paars T-shirt aan, de kleur van Bouterse’s politieke partij NDP.
Proeve gaat zo haar laatste eer bewijzen aan een ‘man van het volk’. Ze herinnert zich nog levendig hoe hij reageerde toen ze zich jaren geleden bij hem beklaagde over haar krappe beurs. Hij gaf haar duizend Surinaamse dollar (27 euro). ‘Hij zag ons. Hij lachte, tilde onze kinderen op. Hij was één van ons.’
Suriname neemt deze zaterdag afscheid van Desi Bouterse. Veertig jaar was hij een van de meest invloedrijke mannen van het land. Bouterse kwam in 1980 aan de macht na een staatsgreep, onder zijn bewind werden vijftien tegenstanders gemarteld en geëxecuteerd. Na die moordpartij, die bekend werd als de Decembermoorden, zat Bouterse onder andere in de cocaïnehandel.
Maar de duizenden mensen langs de kant van de weg herdenken vandaag liever de ándere Bouterse. Bouterse, die tussen 2010 en 2020 president was, ontpopte zich in de tweede helft van zijn leven tot een geliefd politicus. Zijn populariteit dreef op zijn charisma en de bereidheid om veel geld uit te geven: slecht voor de staatskas maar goed voor de populariteit.
In de brandende zon staat zijn aanhang te wachten op de rouwstoet, die ’s ochtends vroeg al is begonnen te rijden. Onderweg stopt de lijkwagen bij onder meer het presidentieel paleis en het parlement. Omdat het logistiek niet anders kon, passeert de stoet ook plekken waar Bouterse liever niet aan zal worden herinnerd, zoals Fort Zeelandia, waar de Decembermoorden zijn gepleegd.
Bouterse ligt in de lijkwagen in een open kist. Hij heeft een Ray-Banpilotenzonnebril op en is gekleed in een militair uniform. De wagen wordt geflankeerd door vijftien mannen. Ook zij hebben een soldatenuniform aan, hoewel de NDP later zal zeggen dat het geen militairen zijn. Sommigen dragen ondanks de hitte zwarte bivakmutsen.
In de binnenstad van Paramaribo wordt de lijkwagen met Bouterse opgewacht door een grote mensenmassa. Stapvoets rijdt de auto door de straten, zodat de vele duizenden toeschouwers het lichaam met eigen ogen kunnen zien. De meesten van hen zijn creoolse Surinamers. Sommigen werpen bloemen, anderen willen de wagen met hun hand aanraken. Ze rouwen uitbundig joelend, een Parbobiertje in de hand.
Zaterdag wordt eens en te meer duidelijk hoezeer Bouterse de samenleving wist te verdelen. Voor de één was hij een geliefd staatshoofd, voor de ander vooral een voortvluchtige crimineel. Bouterse werd vanwege de Decembermoorden veroordeeld tot 20 jaar cel, waarna hij op de vlucht sloeg.
Als de stoet langs een brandweerkazerne en een legerpost rijdt, wordt er door sommigen opzichtig gesalueerd. Andere brandweermannen en militairen wenden hun hoofd juist af.
Hoewel Bouterse het land splijt, toont Suriname zich na zijn dood van zijn meest tolerante kant. De regering gaf de veroordeelde ex-president geen staatsbegrafenis, maar liet de vlag op overheidsgebouwen zaterdag wel halfstok hangen.
Ze bood bovendien drie veroordeelde handlangers van Bouterse, die een celstraf uitzitten voor de Decembermoorden, de kans om buiten de cel afscheid te nemen van het lichaam. Het is typerend voor de kleine Surinaamse samenleving, die zich met 600 duizend inwoners geen rancune kan permitteren.
Shantie Sheombar (55), wiens broer Jiwansing bij de Decembermoorden werd vermoord, noemt tolerantie ‘de enige houding die we kunnen hebben’. Ze was 13 toen ze het toegetakelde lijk van haar broer zag, met opgezwollen gezicht en zwart van de bloeduitstortingen. ‘Een traumatische ervaring.’
En toch is de dag dat de man die verantwoordelijk is voor die moord als een held door de straten van Paramaribo wordt gereden, er voor haar een als elke andere. Ze blijft thuis, kookt en dweilt. ‘Bouterse is president geweest. Je kunt niet verwachten dat hij een uitvaart heeft met een handvol mensen. Dat moeten we hem ook gunnen.’
Na een urenlange tocht door de stad arriveert de lijkwagen ’s middag bij het hoofdkantoor van de NDP. Veel mensen zijn achter de stoet aangelopen. Bouterse’s lichaam wordt opgebaard in de grote congreshal van de partij, die doet denken aan een sportarena. De zaal zit bomvol; het duurt uren voordat alle bezoekers langs de kist zijn gelopen.
Tegen de avond, als de schemering valt en het langzaam afkoelt, begint Bouterse aan zijn laatste reis. De kist is op een paardenkoets gehesen, zijn weduwe zit op de bok. Langzaam zet de massa zich in beweging. Samengeklonterd rond de koets beweegt de meute zich richting het crematorium. ‘Tide, tamara, we strey go moro fara’, scanderen ze, ‘vandaag, morgen, wij strijden voort’.
Voor het crematorium wordt de kist op de schouders genomen. Dansend en zingend wordt Bouterse door de straat gedragen. Zijn aanhangers juichen en wuiven. ‘We want Bouta, we want Bouta.’
Bij het crematorium blijven ze wachten. Het is buiten al pikkedonker als de kist de oven ingaat. En dan is het voorbij. De man die veertig jaar de sfeer in Suriname medebepaalde, is as geworden. Hij is in ‘handen van de Heere’, roepen zijn aanhangers. Dat vindt ook Sheombar een geruststellende gedachte. ‘Uiteindelijk zal God over ons oordelen. Dat is een natuurwet, daar ontkomt niemand aan.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant