De Taliban sloten begin deze maand de laatste onderwijs- instellingen voor vrouwen: alle medische opleidingen werden per direct gestopt. Twintigers Amina en Farida zien daarmee hun laatste hoop verdampen. ‘Mijn droom was om vrouwen te helpen bij thuisbevallingen.’
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over Afrika en het Mondiale Zuiden.
De anatomieles halverwege de dinsdagochtend, nu drie weken geleden, was voorlopig de laatste keer dat de Afghaanse Amina (24) onderwijs kreeg. Haar opleiding tot tandartsassistent kwam abrupt ten einde, toen leden van de Taliban onverwachts haar klaslokaal in Kabul binnenstapten, alle drie met wapens in de hand.
De 91 jonge vrouwen in het lokaal wisten direct hoe laat het was. Er werd gehuild. Een enkeling durfde zelfs te smeken. Maar toen de eerste klappen vielen, rende iedereen vooral zo snel mogelijk naar huis, herinnert Amina zich. ‘Als ik erover praat, word ik weer bang’.
Amina’s zus Farida (25) studeerde op dezelfde school verloskunde, maar ook haar studie werd die dag beëindigd. Op een doordeweekse avond zitten de zussen naast elkaar op de hoekbank in hun ouderlijk huis in Kabul om via een videoverbinding aan de Volkskrant over hun ervaring te vertellen.
Amina en Farida (omwille van hun veiligheid worden niet hun echte namen gebruikt) behoren tot de groep van 17 duizend Afghaanse vrouwen die tot voor kort een medische opleiding volgde aan een private instelling. Dat ze nog studeerden, was een zeldzaamheid. Sinds de Taliban in de zomer van 2021 opnieuw de macht overnamen in Afghanistan, heeft het regime vrouwenrechten radicaal ingeperkt.
Zo is het sinds drie jaar verboden voor vrouwen om een middelbare schooldiploma te halen en een studie te volgen aan een openbare universiteit. Toen de Taliban deze maatregel aankondigden, bezwoeren ze dat het tijdelijk zou zijn. Zodra het onderwijsprogramma was aangepast aan de regels van de islam mochten de vrouwen weer terug naar school. Maar van die belofte werd nooit meer iets vernomen.
In plaats daarvan werd de bewegingsvrijheid van vrouwen verder ingeperkt. Het is voor vrouwen verboden om zonder begeleiding van een man en zonder boerka de straat op te gaan. Sinds deze zomer mogen vrouwen niet meer zingen, praten of declameren in het openbaar, omdat de stem van een vrouw zou behoren tot haar intieme delen.
Voor jonge vrouwen zoals Amina en Farida zijn de gevolgen desastreus. Als ze voor de camera zitten in de woonkamer van hun appartement in Kabul, met hun gele en zwarte hoofddoeken losjes omgeslagen, is dat alleen al aan hun gezicht te zien. De kleur van hun huid is asgrauw. Als gevolg van de strenge kledingvoorschriften schijnt er al jaren geen zonlicht meer op hun gezicht. Nu hun opleiding opnieuw is beëindigd, zitten de vrouwen nog vaker binnen vast in hun appartement. ‘We mogen helemaal niets meer’, zegt Amina.
Even dachten Amina en Farida een geitenpaadje te vinden. Zeven maanden geleden meldden ze zich aan bij een private school die medische opleidingen aanbood voor vrouwen, de enige nog toegestane vorm van onderwijs voor vrouwen. Als gevolg van de strikte scheiding tussen mannen en vrouwen die de Taliban doorvoeren, had Afghanistan juist vrouwelijk medisch personeel nodig: een vrouw mag alleen in uiterste gevallen worden behandeld door een man, en alleen in aanwezigheid van een mannelijke begeleider. Met financiële hulp van een naar Europa gevluchte familievriend schreven de twee zussen zich voor de dure opleiding in. Vijf dagen in de week gingen ze van 7 tot 11 uur ’s ochtends naar school.
Amina zag kans om haar kinderdroom te verwezenlijken en voor mondhygiëniste te studeren. ‘Het was voor mijn ouders altijd te duur om me deze opleiding te laten doen’, zegt ze. ‘Voor de komst van de Taliban studeerde ik aan een openbare universiteit voor docent Pasjtoe (een in Afghanistan gesproken taal, red.).’
Farida koos voor de opleiding tot verloskundige, vanwege de keiharde realiteit voor zwangere vrouwen die ze om zich heen ziet. De Taliban stimuleren thuisbevallingen, als gevolg van het gebrek aan vrouwelijke artsen en omdat volgens het regime Allah bepaalt wie leeft of niet, zegt Farida. Bovendien sturen niet alle Afghaanse mannen hun vrouw bij een bevalling naar het ziekenhuis, volgens Farida om te voorkomen dat een mannelijke arts hen aanraakt. ‘Mijn droom was daarom om vrouwen te helpen bij thuisbevallingen.’ Afghanistan heeft, volgens cijfers van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), een van de hoogste kraamsterftecijfers ter wereld.
Nadat de Taliban hun school hadden bezocht, maakte het regime de schooldirecties duidelijk dat een medische opleiding voor vrouwen niet meer is toegestaan. Dit nieuws kwam via verschillende anonieme overheidsbronnen naar buiten. Hoewel de Taliban het besluit nooit officieel bekend hebben gemaakt, hekelden mensenrechtenorganisaties het massaal. Niet alleen ontneemt het vrouwen hun laatste kans tot scholing, de aanwas van nieuwe vrouwelijke medici droogt hierdoor op. De angst is dat de toegang voor Afghaanse vrouwen tot gezondheidszorg, die toch al belabberd is, via deze weg uiteindelijk helemaal wordt geblokkeerd.
Farida en Amina lieten het er niet bij zitten. En hun vader ook niet. Omdat zijn dochters niet alleen over straat mochten, nam hij ze twee dagen na het Talibanbezoek mee langs allerlei ziekenhuizen in Kabul, zeggen de zussen. ‘We hebben overal gevraagd of we toch stage mochten komen lopen, ondanks dat we nog geen diploma hebben gehaald’, zegt Farida. ‘Maar geen enkel ziekenhuis durfde het aan.’
En dus zitten de twee jonge vrouwen weer hele dagen thuis, net als voordat ze aan deze opleiding begonnen. Hun biologische klok is er nog niet aan gewend – ze werden vanochtend om 6 uur ’s ochtends wakker. Behalve het bereiden van de köfte en rijst voor hun gezin van vijf, hadden ze deze dag weinig omhanden. Amina vulde, om toch iets zinnigs te doen, haar uren met het kijken van YouTube-filmpjes van het vullen van gaatjes in kiezen. ‘Ik wil alles weten om niet achterop te raken.’
Of er voor jonge vrouwen zoals zij nog hoop is in Afghanistan? ‘Zo lang de Taliban hier zijn, nul’, concludeert Amina. Om zich heen ziet ze vriendinnen wegkwijnen en vervallen in depressies. Alleenstaande vrouwen kunnen de deur niet meer uit. Maar de energie om zich er boos over te maken, die verloor ze maanden geleden al.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant