Eigenlijk was ik het alweer een beetje beu, de strijd tussen filmsterren Blake Lively en Justin Baldoni. Het zaakje is pas sinds mid-december aan de gang, maar 2024 lijkt al eeuwen geleden, en tussen kerstdiners en oud-en-nieuwfeestjes schakel je na een bericht of wat over twee volkomen vanille filmsterren nu eenmaal weer door naar de Top 2000 of het archief van collaborateurs. Ook mijn gewaardeerde collega’s geven de zaak Lively-Baldoni langzaamaan op: wie wéét er nog wat waar is, hè? Vooral dat nieuwsnihilisme is interessant.
Voor wie het heeft gemist: afgelopen zomer ontstond rond Lively een vijandig sfeertje op sociale media, omdat ze in de pr-campagne rond It Ends with Us (een film over huiselijk geweld) toondoof, bot en arrogant zou zijn geweest. Tegenspeler en regisseur Justin Baldoni riep juist overal op tot aandacht voor huiselijk geweld – hulde en medailles voor deze ally.
Media van The New York Times tot Linda bogen zich ineens over de vraag of Lively huiselijk geweld trivialiseerde, bijvoorbeeld door haar haarproductenlijn te promoten. Voor de goede orde: ik had best een auteur van zo’n stuk kunnen zijn, want ook ik liep het vage gevoel op dat die Lively misschien wel een domme doos is.
Voor kerst onthulde The New York Times dat dit collectieve antigevoel niet natuurlijk was ontstaan. Nadat Lively Baldoni op de set had beschuldigd van seksueel grensoverschrijdend gedrag, is hij uit voorzorg een haatcampagne gestart, die moest overkomen als publiek sentiment. Lively diende alsnog een klacht in tegen Baldoni, die deze week weer een smaadzaak aanspande tegen The New York Times, en zo zal het nog even dooretteren.
Wat direct opviel, is dat er niet eens veel mis hoefde te zijn met Lively om grote volkswoede aan te boren: misogynie deed het meeste werk. En dat degene die de eerste slag wint, Baldoni in dit geval, de pr-strijd in zekere zin al heeft gewonnen. Dat het inmiddels staande praktijk lijkt te worden dat beschuldigde mannen revancheren met social-haatcampagnes: kijk naar de zaak rond Amber Heard, die haar ex Johnny Depp beschuldigde van huiselijk geweld. Uit een analyse van een miljoen anti-Heard-tweets bleek dat de helft afkomstig was van bot farms in Spanje en Thailand. Depp gebruikte trouwens dezelfde pr-mensen als Baldoni.
Wat ik nog mis in de analyses, is het besef dat traditionele media onderdeel zijn van deze misleidingspraktijken. De methode-Heard, waarbij je geplante sentimenten vermomt als grassrootsbeweging, is veel ouder dan de zaak Heard en heet astroturfing. Het doel is niet dat mensen een compleet onzinverhaal onthouden. Je begint met een deel waarheid (Lively promootte haar haarproducten) en verbindt dat met de gewenste fictie (ze is eigenlijk een trut). Onwetende omstanders gaan vanzelf meedoen: ze droegen bijvoorbeeld oude interviewclipjes aan waarin Lively ook een keer bot deed. Astroturfing werkt op sociale media veel efficiënter dan het vroeger deed voor de tabaks- en olie-industrie. Maar je hebt altijd traditionele media nodig die het verhaal witwassen: als de zaak de mensen zó bezighoudt, gaan zij er vanzelf over berichten.
De twijfel en vermoeidheid, semi-geïnteresseerde redacteuren en hun nog iets minder geïnteresseerde lezers die de kwestie opgeven, zijn deel van de methode. Het zou mooi zijn als dit soort praktijken bij Hollywoodsterren en hun diabolische pr-dames bleef, maar helaas. Bij de ongeldig verklaarde Roemeense verkiezingen is ook behoorlijk geastroturfd, met pro-Georgescu-geluiden op TikTok. Gelukkig gaat de Europese Commissie, met de nieuwe Digital Services Act onder de arm, onderzoek doen naar de ‘inauthentieke manipulatie’.
Maar ja, hoe kun je als nieuwsconsument of godbetert journalist intussen onbekommerd scrollen, in de wetenschap dat op sociale media mogelijk ál je toekomstige lichte aversies en voorliefdes kunstmatig worden aangejaagd? Welke sterren en politici heb ik eigenlijk allemaal min of meer als trut/lul gearchiveerd staan, en heb ik wel verder gelezen dan één zin? Waar lás ik die zin eigenlijk?
Dit fenomeen zou iedereen met een internetverbinding en stemrecht langer dan twee weken sidderend moeten doen scrollen. Fans van Blake Lively, maar zeker ook fans van de democratie.
Over de auteur
Emma Curvers is mediaverslaggever en columnist van de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant