De revolutionaire radiomaker en platenbaas Willem van Kooten, alias Joost den Draaijer, was altijd in de eerste plaats een zakenman. Hij werkte zich de Quote 500-lijst binnen door als radio-dj de platen van zijn eigen muzieklabel te pluggen.
Van Kooten, die vrijdag op 83-jarige leeftijd overleed, was ook een verhalenverteller. Over de reden achter zijn diskjockeypseudoniem Joost den Draaijer doen dan ook minstens drie verschillende versies de ronde. In de podcast Radioreuzen zei hij dat hij niet onder zijn eigen naam wilde dj’en, omdat zijn ‘zeer correcte’ vader, een wiskundeleraar, het maar niets vond dat zijn zoon voor de illegale radiozender Veronica werkte.
In versie twee verkoos hij een pseudoniem om zijn bijbaan bij de piratenzender te verbergen voor het Amsterdamse Studenten Corps, waarvan hij toen als student neerlandistiek lid was. Versie drie is dat de naam ontleend is aan de uitdrukking ‘Joost mag het weten!’.
Van Kooten zou dat schouderophalend gezegd hebben toen de programmaleider van Veronica hem in oktober 1961 opdroeg een naam voor zijn eerste eigen radioprogramma te bedenken. De deejay van het programma Joost mag het weten moest natuurlijk Joost heten. Of Den Draaijer als verzonnen achternaam verband houdt met het draaien van plaatjes, of met de ‘draai’ die Van Kooten naar eigen zeggen maakte van nette student uit een christelijk milieu naar ‘piraat en vrijdenker’, is eveneens voer voor speculatie.
Vast staat dat Van Kooten in de jaren zestig en zeventig revolutionair bezig was op de Nederlandse radio. Van Kooten bedacht onder andere de Top 40, de eerste hitparade in Nederland. Veronica zond de hitlijst op 2 januari 1965 voor het eerst uit met Joost den Draaijer als presentator. Het was meteen een daverend succes: de gedrukte exemplaren die gratis verkrijgbaar waren in platenzaken – ook al Van Kootens idee – waren niet aan te slepen.
De geboren Hilversummer introduceerde ook het fenomeen radiojingle in Nederland, een kort muzikaal fragment dat als herkenningsmelodie voor een bepaald programma of programmaonderdeel wordt ingezet. Hij was ook de geestelijk vader van het horizontaal programmeren (elke dag op hetzelfde uur hetzelfde programma met dezelfde presentator), dat inmiddels de standaard voor radiozenders.
De inspiratie voor al deze vernieuwingen deed Van Kooten in 1964 op tijdens een studiereis naar de Verenigde Staten, waar hij bij grote muziekstations in New York, Detroit en Los Angeles zag hoe Amerikanen commerciële radio maakten.
Het radiomaken was hem tijdens zijn jeugd in mediastad Hilversum met de paplepel ingegoten. Als kind luisterde hij via de korte golf veel naar de Wereldomroep, de Amerikaanse legerzender AFN en de Canadese zender CBC. Zelf maakte hij in 1955 zijn radiodebuut in het NCRV-programma Jeugdland. Van Kooten ‘acteerde’ daar de profeet Jesaja in wekelijkse bijbelhoorspelen op woensdagmiddag, als hij vrij was van school.
In 1960 kreeg hij via-via een studentenbijbaan bij Veronica. Hij begon als tekstschrijver en componeerde in die tijd tientallen radiocommercials voor onder andere chips en nylonkousen. Ook daarmee liep Van Kooten op de troepen vooruit. Zijn doorbraak als dj kwam in de zomer van 1961, toen hij mocht invallen voor de vakantievierende presentator van het verzoekplatenprogramma Jukebox.
In die tijd klonken Nederlandse radio- en tv-presentatoren stijf en formeel. Van Kootens vernieuwende stijl van presenteren – babbelend en informeel, met veel woordspelingen – sloeg zo aan bij de luisteraars, dat Veronica hem onmiddellijk een eigen radioprogramma aanbood. Joost mag het weten was elke avond te beluisteren tijdens het ‘topuur’ van zeven tot acht.
Het zakeninstinct van Van Kooten liet zich gelden vanaf 1968. Dat jaar richtte hij samen met vriend Freddy Haayen, net als hijzelf een gesjeesd student, platenmaatschappij Red Bullet op. Het duo richtte zich op het uitbrengen en promoten van veelbelovende Nederlandse bands en zangers. Coryfeeën uit de Red Bullet-stal waren onder anderen Earth & Fire, Tee-Set, Focus, The George Baker Selection, Shocking Blue en The Shoes.
De eerste single die het muzieklabel uitbracht – Kom uit de bedstee, m’n liefste van Egbert Douwe (een pseudoniem van Rob Out) – werd meteen een grote hit. De grootste ‘vondst’ van Red Bullet was echter de Haagse rockband Golden Earring, die Van Kooten net als Shocking Blue succesvol promootte in de VS.
De zakelijke nevenactiviteiten van Van Kooten luidden het einde van zijn dj-carrière in. In 1969 produceerde hij een nogal plat lied over een Franse nudistencamping, getiteld Ome Sjakie (Het hele zakie loopt in z’n nakie). Hij zong die single bovendien zelf in samen met Peter Koelewijn, onder de artiestennaam De Praatpalen.
De Veronica-leiding verbood hem de plaat te draaien, omdat die te schunnig zou zijn. Maar er waren ook bedenkingen over het feit dat Van Kooten als uitvoerend artiest en producer verdiende aan een single die hij zelf als dj bij het publiek kon ‘pluggen’.
Van Kooten vertrok bij Veronica vanwege dit conflict en draaide daarna nog tien jaar platen bij de publieke omroep en Radio Noordzee. In 1978 hield hij het als presentator voorgoed voor gezien (op een korte periode bij zeezender Radio Monique in de jaren tachtig na). Journalisten stelden namelijk steeds meer hinderlijke vragen over de belangenverstrengeling van een platenproducent die tevens invloedrijk diskjockey was.
Als platenproducent kreeg hij na 2010 een paar rechtszaken aan zijn broek. Componist Rob Bolland meent nog altijd dat Van Kooten hem nog miljoenen euro’s aan royalties schuldig is. Hij zou onder meer opbrengsten van de Bolland-composities Jeanny en Rock me Amadeus van de Oostenrijkse zanger Falco (grote jaren ’80-hits) hebben achtergehouden.
Met Golden Earring kreeg Van Kooten het aan de stok omdat de band contractbreuk zou hebben gepleegd. Earring-zanger Barry Hay omschreef Van Kooten eens als ‘zo gespitst op geld dat hij met een hernia nog bukt om een dubbeltje op te rapen’.
Zijn zakelijke activiteiten legden Van Kooten hoe dan ook geen windeieren. Quote schatte zijn vermogen op zeker tientallen miljoenen euro’s. Vanaf de jaren tachtig belegde hij een groot deel van zijn vermogen in vastgoed. Zo bezat hij onder meer een golfresort in de Portugese Algarve, waar hij de afgelopen decennia woonde. Tegenover Het Parool bekende Van Kooten acht jaar geleden dat hij maar vijf echte vrienden had en ‘tientallen’ vijanden. Maar: ‘Die moet je koesteren. Zonder vijanden beteken je niets.’
- Van Kooten richtte in 1999 samen met Henk Westbroek, Broos Schnetz en Jan Nagel Leefbaar Nederland op. Hij wilde ook op de kieslijst, maar daar kwam het niet van. Van Kootens politieke betrokkenheid eindigde na de moord op Pim Fortuyn.
- In 1996 probeert Van Kooten de failliete vliegtuigbouwer Fokker van de ondergang te redden. Hij probeert grote Nederlandse concerns en andere multimiljonairs over te halen de benodigde 400 miljoen gulden te investeren, maar die missie mislukt.
- Van Kooten was getrouwd met Mieke Lavoo. Samen kregen ze vier zoons, onder wie Eelko, de (inmiddels schatrijke) oprichter van platenmaatschappij Spinnin’ Records.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant