‘Hoelang blijft de Volkskrant-redactie het duiden en in normatief kader plaatsen van ontwikkelingen overlaten aan commentatoren en cartoonisten?’, vroeg lezer Aat de Jong zich eind vorig jaar af in een ingezonden brief. ‘Het neutraal beschrijven van extreme en zorgwekkende zaken, werkt vervreemdend en wekt vragen op als: is de wereld gek geworden of ben ik het die zich overdreven zorgen maakt?’
Hij kreeg bijval van andere lezers. ‘Het gaat over fundamentele normen en waarden’, mailde iemand. ‘Het zou naar mijn idee niet zo moeten zijn dat ik een terechte morele verontwaardiging alleen nog vind in de columns en cartoons.’
Nu ethische en morele grenzen alom worden opgerekt, is het logisch dat lezers zich grote zorgen maken. Het is daarom des te belangrijker om heel precies te beschrijven wat er gebeurt in de wereld, om dat continu te vergelijken met wat tot voor kort gebruikelijk was en om de mogelijke gevolgen in kaart te brengen.
Meningen en emoties willen we echter niet in onze verslaggeving. Het uiten van morele verontwaardiging is wellicht fijn voor de lezers die deze verontwaardiging delen, maar sluit tegelijkertijd een grote groep lezers buiten: lezers die deze verontwaardiging niet voelen en lezers die liever zelf bepalen of ze ergens verontwaardigd over willen zijn.
Leidt het onderkoeld melden van nieuwsfeiten tot normalisering, zoals bovenstaande lezers vrezen, tot het oprekken van morele grenzen bij onszelf? Dat is een gevaar, maar gelukkig hebben we ook nog hoofdredactionele commentaren en columns, waarin wél morele grenzen kunnen worden bewaakt.
Een veel groter gevaar is dat steeds meer burgers zin en onzin niet uit elkaar kunnen houden, waardoor ze niet goed doorhebben wat er precies gebeurt in de wereld en wat daarvan de gevaren zijn.
Tussen kerst en oud en nieuw beluisterde ik de podcast We Live Here Now van The Atlantic. Daarin wordt minutieus gereconstrueerd hoe de Amerikanen die vier jaar geleden het Capitool bestormden, in de publieke opinie werden omgetoverd van criminelen die de democratie omver wilden werpen tot dappere burgers die de democratie juist wilden redden. De politieagenten die hen tegenhielden waren aanvankelijk helden, maar werden getransformeerd in representanten van een repressieve overheid die de dappere strijders neerschoot of gevangenzette.
Een groot deel van de Amerikaanse bevolking ging mee in deze witwasoperatie, waardoor Donald Trump, de grote aanjager achter de aanval, kon worden herkozen.
Witwasoperaties van een dergelijke omvang zien we in Nederland gelukkig nog niet, mede dankzij sterke online-nieuwsmedia, gedegen tv-programma’s en robuuste kranten. Het is echter wel zaak om waakzaam te blijven. Onzin blijkt uiterst besmettelijk, nu AI ongekende mogelijkheden tot vervalsing biedt en sociale media steeds minder scrupules hebben.
Zuid-Korea, tot voor kort een stabiele democratie, is nu ook ineens ten prooi gevallen aan het onzinvirus. De president, die een coup probeerde te plegen en daarop moest aftreden, probeert zichzelf nu af te schilderen als de redder van de democratie tegen ‘anti-statelijke krachten’. Hij krijgt verdacht veel bijval.
Hoe meer informatie online beschikbaar is, hoe groter de ruimte voor onzinnige interpretaties, zo is gebleken. Het beste medicijn tegen de verspreiding van onzin zijn nog steeds sterke – traditionele – media die continu zin en onzin van elkaar scheiden, dicht bij de feiten blijven en de eigen mening en verontwaardiging voor zichzelf houden.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns