Wekelijks duikt Volkskrant-redacteur Olaf Tempelman in een internationaal fenomeen. Deze week: De VS zijn nog geen Rusland, maar de Republikeinse Partij is in 2025 wel net zo dienstbaar aan Trump als Verenigd Rusland aan Poetin.
Aan het begin van deze eeuw publiceerde de Italiaanse journalist Riccardo Orizio een boek met interviews met tot aftreden gedwongen dictators, Talk of the Devil. Wat herlezing zo’n ontluisterende ervaring maakt, is dat je de hele tijd Donald Trump hoort praten.
De dictators zijn allemaal verontwaardigd dat ze de macht hebben moeten afstaan – allemaal halen ze uit naar bedriegers en fraudeurs. Allemaal staan ze klaar de leiding weer over te nemen, omdat ze weten dat ‘het volk’, althans ‘het echte volk’, niet ‘de verraders’, snakt naar hun terugkeer.
Exact dát discours bezigde Trump de afgelopen vier jaar. Op 5 november 2024 werd het ‘onrecht’ dat hem was aangedaan rechtgezet.
Het vervelende van 2025 is dat we aan het begin al weten dat het een jaar vol Trump zal worden. Acht jaar terug zaten we ook in die situatie, maar destijds was de hoop nog wijdverbreid dat Trump ‘een gewone Amerikaanse president’ zou blijken (‘Trump toont zich beschaafd en genereus’, schreef Derk Jan Eppink in de Volkskrant vóór Trump was aangetreden).
Mensen die niet op de beschaving van Trump rekenden, vertrouwden op ‘de Amerikaanse instituties’. Die zouden Trump dwingen zich presidentieel te gedragen, hij zou ‘gevangen’ blijven in een democratie.
Tegenwoordig weten we dat Trump de democratie op geen enkele manier is toegewijd en, erger, dat het Amerikaanse systeem niet meer bij machte is die toewijding af te dwingen.
‘Een systeem dat van normen en gebruiken aan elkaar hangt, is makkelijk te breken door mensen die zich sowieso nooit aan afspraken houden’, zei de Russisch-Amerikaanse auteur Masha Gessen een paar jaar geleden in deze krant. Een systeem dat van normen en gebruiken aan elkaar hangt is extra makkelijk te breken als de rot erin zit, als de ene na de andere bumper er zomaar afdondert.
Aan Trumps zege op 5 november gingen jaren vooraf waarin zijn gedrag de democratie steeds meer schade berokkende, maar de Republikeinse Partij naliet hem te stoppen.
Een halve eeuw terug kwamen de proporties aan het licht van de ondermijning van de democratie door een andere Republikeinse president, Richard Nixon. Destijds keerden alle kopstukken in de partij zich tegen hem.
Lang vóór Trump presidentiële ambities ontwikkelde en sociale media een einde maakten aan basaal respect voor feitelijkheid, werd al geschreven over de verwording van de Grand Old Party. Vijanddenken van radicaal-libertaire, hard-conservatieve en sektarisch-puriteinse groepen ondermijnde een basale toewijding aan het systeem.
Maar wie tien jaar geleden had voorspeld dat alle belangrijke Republikeinse politici loyaal zouden blijven aan een veroordeelde crimineel die de macht probeerde te behouden met een coup waarin hij het leven van nota bene een evangelische Republikeinse vicepresident op het spel zette, die zou voor gek zijn verklaard.
Als een ontwikkeling eenmaal in gang is gezet, kan het snel gaan. De VS zijn Rusland niet, maar de Republikeinse Partij is in 2025 voor Trump wat Verenigd Rusland is voor Poetin: een vehikel dat hem niet kritisch volgt, maar probeert hem tegemoet te komen.
Een van de weinige Republikeinen die zich min of meer gedroeg als de Republikeinen van 1974 was Liz Cheney. Na de Capitoolbestorming van 6 januari 2021 zei zij: tot hier en niet verder. Vorige week dinsdag riepen Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden op tot strafrechtelijk onderzoek naar haar, voor het parlementaire onderzoek onder haar leiding naar de gebeurtenissen van 6 januari.
De pijlen richten zich niet op de politieke crimineel die de partij heeft overgenomen, maar op diens overgebleven critici. De komende jaren zullen meer mensen in het machtigste land ter de wereld kennismaken met ‘methoden en technieken’ uit Talk of the Devil.
In de rubriek Op het tweede gezicht schrijft Volkskrant-redacteur Olaf Tempelman wekelijks op scherpe en satirische wijze over een buitenlands nieuwsonderwerp. Lees hier het protocol van de Volkskrant.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant