‘Als de wereld een monopolyspel was, waren we nu op het punt waarop iedereen er woedend mee stopt omdat alle straten en huizen weg zijn, de huur onbetaalbaar is en één rijke gozer alle pret bederft.’ Een terechte uitspraak, al weet ik niet van wie. De huren stijgen harder dan we hebben kunnen, huizen zijn schaars. En die ene rijke gozer? Zoals Pieter Derks grapte tijdens de oudejaarsconference: als je ergens in de wereld een euro loslaat, komt-ie uiteindelijk bij Elon Musk terecht. Dat is een natuurwet.
Een aardig feitje over monopoly: de originele versie ervan is ooit bedacht door Elizabeth Magie, die het kapitalisme wilde nabootsen in een spel en zo juist wilde laten zien hoe kwaadaardig dat systeem in de echte wereld eigenlijk is. Het punt was nooit dat één persoon zo lekker kan winnen. Het punt is dat onder deze spelregels bijna iedereen verliest.
Over de auteur
Asha ten Broeke is wetenschapsjournalist en columnist van de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Toch lopen we niet massaal weg. Evenmin breekt er een opstand uit. Niemand veegt de huizen en hotels weg met zijn mouw. Niemand pakt het geld en de dobbelstenen, en dumpt ze in de vuilnisbak. Waarom eigenlijk niet? Het is niet alsof de verliezers-versus-rijke-pretbedervers-situatie nu zoveel beter is dan in 1904, toen Magie patent aanvroeg op haar spel.
Superrijken zijn zo invloedrijk dat allerlei verstandige mensen waarschuwen dat het systeem waarin we leven steeds minder op een democratie lijkt en steeds meer op een oligarchie: een systeem waarin de werkelijke macht niet langer bij het volk ligt, maar bij een handjevol mensen die qua klasse en bezit mijlenver van de meeste burgers af staan.
Elon Musk, bijvoorbeeld, is na de verkiezing van Donald Trump zoveel macht naar zich toe aan het trekken dat sommigen hem ‘president Musk’ noemen. En nu probeert hij een vinger in de Europese politiekpap te krijgen door in Duitsland de extreemrechtse AfD te steunen en in Groot-Brittannië opkontjes te geven aan het ook bepaald onfrisse Reform UK van Nigel Farage.
Peter Giesen heeft het in dezen over ‘pluto-populisme’, waarmee hij het type oligarchie iets preciezer benoemt: de macht ligt bij een klein groepje stinkend rijke mensen (plutocratie), die doen alsof ze aan de kant het volk staan (populisme). ‘Schatrijke plutocraten willen hun agenda van belastingverlaging en deregulering doordrukken’, citeerde Giesen een economiecolumnist. En, voegde hij eraan toe: ‘Om aan de macht te komen moeten de pluto-populisten een groot deel van de bevolking ervan overtuigen tegen hun economische belangen in te stemmen. Daartoe trekken ze kiezers een cultuurstrijd in die rond migratie en identiteit draait.’
Dit doet me denken aan de Amerikaanse politiek commentator Robert Reich, die zei: ‘Onthoud dat de oligarchen die onze economie en democratie beheersen ons willen verdelen, zodat zij machtiger kunnen worden. Ze willen dat we ons tegen elkaar keren, zodat we niet opkijken en zien waar alle rijkdom en macht heen is gegaan. Val er niet voor.’
Daar komt die cultuurstrijd van pas. Ik las ergens: ‘They got you fighting a culture war to stop you from fighting a class war.’ We worden beziggehouden met cultuuroorlogen zodat superrijken geen klassenstrijd hoeven vrezen. En (extreem)rechtse politici helpen de oligarchen daar gaarne bij: uit alle macht proberen ze gewone burgers wijs te maken dat hun problemen niet komen doordat de spelregels zo zijn dat bijna iedereen altijd verliest, maar dat alle ellende de schuld is van mensen die nog gemarginaliseerder zijn dan zijzelf.
Asielzoekers zijn momenteel favoriet, maar desgewenst volstaan trans mensen ook, of moslims, of desnoods vrouwen. Een (veelal rechts) deel van het volk gelooft dit, en een ander (veelal links) deel komt – terecht! – in verzet tegen haat en zondebokpolitiek. En zo worden burgers tegen elkaar uitgespeeld. Net als tijdens een potje monopoly, waarbij de verliezers zelden samenwerken om de macht van die ene rijke gozer te breken, vallen we ten prooi aan verdeel en heers.
De grootste kloof, zegt Reich, is niet tussen ‘links en rechts’. Ze is tussen oligarchie en democratie. Tussen boven en onder. ‘De oude labels – ‘rechts’ en ‘links’ – weerhouden de meeste mensen ervan om op te merken dat ze genaaid worden. Ken de waarheid.’ En stop met meespelen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant