Weer faalde het politiecommunicatiesysteem C2000 op een cruciaal moment; dit keer tijdens de jaarwisseling. Al meer dan twintig jaar lukt het de overheid niet de technische problemen met het systeem op te lossen. Waar ligt dat toch aan?
Wat is er aan de hand?
In de uren rond de jaarwisseling konden politieagenten op meerdere plaatsen geen contact krijgen met elkaar of met de meldkamer. Dat kan levensgevaarlijk zijn, omdat agenten in noodsituaties snel om assistentie moeten kunnen vragen. Dat doen ze meestal door de noodknop op hun portofoon in te drukken, maar die gaf in de nieuwjaarsnacht soms alleen maar ruis. De oorzaak is nog niet bekend, maar het politiecommunicatiesysteem C2000 raakt vaker overbelast als veel agenten er tijdens piekmomenten tegelijk gebruik van maken. De jaarwisseling is natuurlijk zo’n piekmoment.
Dus het communicatiesysteem van de politie heeft de neiging uit te vallen, juist als agenten er blind op moeten kunnen vertrouwen?
Inderdaad. De vier politievakbonden trekken hierover al zeker tien jaar tevergeefs aan de bel bij de korpsleiding en de verantwoordelijk minister. In maart vorig jaar was de maat vol. De bonden stapten naar de arbeidsinspectie, omdat politieagenten onder onveilige omstandigheden moeten werken. Directe aanleiding voor de klacht was het falen van C2000 tijdens een achtervolging van drie vuurwapengevaarlijke overvallers in Noord-Brabant. De zeventig agenten die aan de klopjacht deelnamen, konden daardoor geen hulp inroepen als ze onverhoopt in een vuurgevecht zouden belanden.
De arbeidsinspectie verklaarde de klacht vorig jaar gegrond. De politieleiding doet te weinig om de problemen op te lossen, vindt de inspectie. Als er voor eind februari geen vooruitgang is geboekt, moet de Nationale Politie een dwangsom van 325 duizend euro betalen. Die dwangsom kan bij verdere vertraging oplopen tot 975 duizend euro.
Waarom is dit probleem na tien jaar nog steeds niet opgelost?
Correctie: na ruim twintig jaar. C2000 werd namelijk in 2001 in gebruik genomen. Dit nadat de invoering al een paar jaar was uitgesteld vanwege technische problemen. De Algemene Rekenkamer constateerde in 2003 al dat de Rijksoverheid de complexiteit van het nieuwe communicatiesysteem van begin af aan heeft onderschat. De Tweede Kamer kreeg ook veel te rooskleurige voortgangsrapportages. C2000 is het eerste digitale landelijke communicatiesysteem voor hulpdiensten als ziekenauto’s, de kustwacht, politie en brandweer. Daarvoor communiceerden zij allemaal via hun eigen regionale en analoge netwerken.
De overheid wilde een eigen crisiscommunicatiesysteem opzetten dat geheel onafhankelijk zou functioneren van commerciële telecomproviders als Ziggo en KPN. De commerciële netwerken zouden te vaak kampen met storingen. De overheid meende dat een netwerk onder eigen beheer betrouwbaarder zou zijn.
Maar C2000 ontpopte zich al snel tot een van de rampzalige innovatieve ict-projecten van de overheid, inclusief talloze kostenoverschrijdingen, vertragingen en technische tegenvallers. Dat bood inspiratie genoeg voor het onderzoeksprogramma Zembla, dat in 2009 en 2018 reportages aan C2000 wijdde onder de veelzeggende titels ‘De ramp C2000’ en ‘Calamiteit C2000’.
Diverse evaluaties concludeerden sindsdien dat het voor de invoering al misging doordat de overheid geen heldere afspraken maakte met de ict-leveranciers. Meerdere updates hebben maar gedeeltelijk soelaas geboden, want zodra het ene probleem verholpen is, dient het volgende zich alweer aan.
Wat zijn de vastgestelde oorzaken?
Ten eerste is de landelijke dekking niet op orde. C2000 werkt met eigen zendmasten, en daarvan zijn er tot nu toe te weinig geplaatst. Minister David van Weel (Justitie en Veiligheid, VVD) zei onlangs in de Tweede Kamer dat het minstens een jaar duurt om de vergunning voor een nieuwe zendmast rond te krijgen. Waarom er 23 jaar na invoering nog steeds niet genoeg masten zijn neergezet, blijft echter onduidelijk.
Er zijn ongeveer honderd gebieden in Nederland waar C2000 structureel een slecht bereik heeft. Een complicatie is dat er in Nederland voortdurend nieuwe (hoge) gebouwen bijkomen. Die kunnen het bereik van een bestaande C2000-mast beperken, waardoor er een nieuwe mast bijgeplaatst moet worden om het bereik te herstellen.
Het systeem is bovendien ontworpen voor gebruik in de buitenlucht, terwijl agenten ook gevaar kunnen lopen in gebouwen, zoals winkelcentra, tunnels, scholen en kantoren. Daar werkt C2000 niet goed. De politie heeft een app als backup, maar die is volgens de politievakbonden te omslachtig voor gebruik in noodsituaties.
Daarnaast functioneert geen enkel digitaal netwerk altijd en overal perfect. Technische storingen in hardware of software zijn nooit volledig te voorkomen. Van Weel zei onlangs in de Tweede Kamer dat the internet of things voor nieuwe problemen zorgt. Er komen constant nieuwe consumentenapparaten op de markt die draadloos met internet verbonden zijn en daardoor radiosignalen kunnen verstoren. Zo blijken bepaalde luchtverfrissers en onderdelen uit zonnepanelen het C2000-verkeer te ontregelen. Dat was vooraf niet te voorzien, zei Van Weel. In Flevoland ging C2000 een keer plat door een piratenzender die dezelfde radiofrequentie gebruikte.
Een derde belangrijke oorzaak van C2000-storingen, juist in crisissituaties, is gebrekkige ‘etherdiscipline’ bij de politie. Meerdere adviesrapporten stellen dat te veel agenten C2000 op drukke momenten gebruiken voor niet-noodzakelijke mededelingen en vragen, waardoor het kanaal verstopt raakt. Het Adviescollege ICT-Toetsing adviseerde de politieleiding vorig jaar alle agenten zo snel mogelijk op C2000-cursus te sturen, om dit kletsgedrag te verminderen.
Hoe nu verder?
Ook minister Van Weel heeft geen snelle oplossingen. Er wordt al gewerkt aan een opvolger voor C2000, een systeem dat Noova gaat heten. Maar Noova zal pas na 2030 worden ingevoerd. Het kabinet weet nog niet eens op welke leest dat systeem geschoeid moet worden: op 6G- of satelliettechnologie. Dus de politie zal nog minstens zes à zeven jaar moeten doormodderen met C2000.
Het Adviescollege ICT-toetsing deed in oktober 2023 de onheilspellende constatering dat NOOVA ‘geen helder einddoel en pad daarnaartoe heeft’. Dat is precies de constatering die de Algemene Rekenkamer twintig jaar daarvoor deed over C2000.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant