is adjunct-hoofdredacteur van de Volkskrant.
In veel opzichten zijn de (geo)politieke kaarten in 2024 opnieuw geschud. Zowel nationaal als internationaal lijkt zich een nieuwe orde – dan wel wanorde – af te tekenen. Het Volkskrant-commentaar bespreekt rond de jaarwisseling de belangrijkste verschuivingen. Vandaag de afsluiting: de stand van de emancipatie.
Regenboogvlaggen die in brand worden gestoken, oproepen om zwart in plaats van paars te dragen, en leerlingen die niet naar school durven op de dag die is bedoeld om stil te staan bij de acceptatie en emancipatie van lhbti’ers. In heel Nederland zien middelbare scholen dat het tegengeluid tijdens Paarse Vrijdag steeds luider wordt, bleek vorige maand uit onderzoek van NOS Stories.
In mei 2024 stelde de Gezondheidsmonitor Jeugd van de GGD al vast dat de acceptatie van verliefdheid tussen twee mensen van hetzelfde geslacht onder jongeren in verschillende regio’s afneemt. In andere westerse landen tekenen zich dezelfde patronen af. Niet alleen ten opzichte van lhbti-acceptatie, maar bijvoorbeeld ook ten aanzien van het feminisme.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Wat zegt dit over jongeren en emancipatie? Gaat het om een op sociale media aangewakkerde cultuuroorlog tegen alles wat als woke wordt opgevat? Of zijn het signalen van een structureel andere houding jegens emancipatiekwesties?
De onderzoeken hiernaar stemmen niet meteen optimistisch. Uit een omvangrijk Europees onderzoek blijkt dat jonge kiezers voor het eerst in de geschiedenis conservatiever worden. Ook in Nederland lijkt ‘qua opvattingen geen generatie nu zó op de alleroudste generatie, die nog voor de oorlog is geboren, als de jongste kiezers’, stelde een wetenschapper eerder dit jaar in deze krant. Dit betekent dat ze ondanks hun veel hogere opleiding en minder religieuze opvoeding conservatiever staan ten opzichte van vrijheden zoals abortus, en dat ze relatief ontvankelijker zijn voor een autoritair gedachtengoed.
Of deze ontwikkeling doorzet, zal mede afhankelijk zijn van de vraag of radicaalrechtse en ultraconservatieve partijen (blijvend) de macht krijgen, waarmee hun ideeëngoed normaliseert. En wat het langetermijneffect is van de cultuuroorlog die nu al jaren op sociale media woedt, agressief aangejaagd door gewetenloze algoritmes.
Daar heeft het anti-wokegeluid genadeloos de overhand gekregen. En dat is allang niet meer, zoals het misschien ooit door sommigen was bedoeld, een strijd voor het vrije woord en tegen de cancel culture. De anti-wokisten rijgen hun reactionaire vijandbeelden aan elkaar, waarmee ze anderen juist het zwijgen opleggen of het recht miskennen zichzelf te uiten.
In deze woke-oorlog valt een slachtoffer het meest te betreuren: het emanciperende individu, dat in een gezonde democratie het recht heeft en moet hebben om zoveel mogelijk zichzelf te kunnen zijn.
Sommige middelbare scholen hebben de Paarse Vrijdag veranderd in een ‘Be Yourself-dag’, maar daarmee alleen wordt het anti-wokespook allerminst verslagen. Het belang van emancipatie en opkomen voor minderheden moet weg uit het hokje identiteitspolitiek, en als vanzelfsprekend worden gekoppeld aan lessen in democratisch burgerschap. Wat zijn je rechten en plichten als burger, hoe verhoud je je tot andersdenkenden en hoe leef je samen in vrijheid?
Als het democratisch burgerschap er met de paplepel wordt ingegoten, blijkt misschien een nieuw evenwicht mogelijk, waar progressieve- en conservatieve waarden naast elkaar kunnen bestaan. Een wankel lichtpuntje biedt de verkiezingsuitslag in de VS, waar een stem op Trump hand in hand kon gaan met een stem voor de grondwettelijke verankering van het recht op het abortus – zelfs in oerconservatieve staten.
Lees alles in de serie De Nieuwe (Wan)orde:
Deel 1: de Nederlandse politiek
Deel 2: Populisme
Deel 3: Toenemende ongelijkheid
Deel 4: Syrische vluchtelingen
Deel 5: de oorlog in Oekraïne
Deel 6: Trump en de media
Deel 7: Europa en radicaal-rechts
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant