Dada Masilo werd geboren in township Soweto, zag op haar 12de Het Zwanenmeer en was verkocht. Ze maakte sinds 2010 internationaal furore door, immer met kaalgeschoren hoofd, haar eigen verhaal te maken van Europese dansklassiekers. Zondag overleed ze onverwachts, na een kort ziekbed.
schrijft voor de Volkskrant over dans en (circus)theater.
Een brutale, levendige tante, voor de duvel niet bang. Daarom kwam de Zuid-Afrikaanse danseres en choreografe Dada Masilo (1985, Soweto, Johannesburg) al jong op het grote danspodium in opstand tegen alles wat haar geboorteland teisterde: racisme, seksueel en huiselijk geweld, homofobie, mannelijke overheersing en stigmatisering van mensen met HIV en AIDS.
Opvallend genoeg gebruikte Masilo, die vanaf haar 19de in Brussel vier jaar dans en choreografie studeerde, Europese ballet- en muziekklassiekers als inspiratiebron. Ze maakte radicale bewerkingen van Het Zwanenmeer (2010), Giselle (2017), Romeo & Julia (2008), Carmen (2009) en Le Sacre du Printemps, en afgelopen jaar nog van Shakespeares Hamlet (2024).
Als gelauwerde artist-in-residence van The Dance Factory in Johannesburg, waar ze ooit zelf als 14-jarige voor een dansopleiding werd geselecteerd, herlaadde Masilo deze iconische verhalen met bruisende bewegingen, opwindende ritmes, ceremoniële dans en sociale thema’s uit háár Afrika.
Mannelijke hoofrollen kregen steevast lik op stuk. Niet Carmen stierf, de vrijgevochten femme fatale, maar de jaloerse brigadier Don José, die haar hielp te ontsnappen. De rijke hertog Albrecht werd in Masilo’s Giselle (2017) koelbloedig vermoord nadat hij de boeren titelheldin op het Afrikaanse platteland had bedrogen.
En ook met Prins Siegfried, de weifelende lover die aarzelt tussen de Witte en Zwarte Zwaan, rekende ze af in haar feministische versie van Het Zwanenmeer (2010).
In The Sacrifice (2022), naar het beroemde lenteoffer van Igor Stravinsky en Vaslav Nijinsky, danste Masilo met haar immer kaalgeschoren hoofd zelf de rol van uitverkoren maagd, maar niet nadat ze eerst de aangereikte doodsbloem fel van zich af had geworpen.
Als jonge vrouw, bruisend van energie, zou ze zelf het moment kiezen waarop ze zich met de aronskelk in handen ‘dood’ zou dansen om de vruchtbaarheidsgoden van Moeder Aarde gunstig te stemmen. Afgelopen zondag overleed Masilo zelf onverwacht, na een kort ziekbed in een ziekenhuis in Johannesburg, slechts 39 jaar oud. Ze werkte aan een solo over verlies van intimi.
Geboren in Soweto, de bekende township van Johannesburg, groeide Masilo op in een middenklassemilieu. Haar moeder werkte, oma voedde haar en haar zus op, vader was buiten beeld. Masilo begon al vroeg met het imiteren van moves van Michael Jackson, als ‘dance loving Tswana princess’, zoals ze zichzelf eens op sociale media noemde.
Op haar 10de sloot ze zich aan bij een streetdancegroep, alleen meiden, The Peacemakers genaamd. Samen deden ze auditie bij The Dance Factory in Johannesburg; zij kreeg het aanbod er klassieke en hedendaagse danslessen te komen volgen. Twintig jaar later zou ze er zelf als artist-in-residence een rolmodel worden voor zwarte meisjes die droomden van choreografen en dansen in Londen, New York, Johannesburg, Amsterdam.
Na haar stage aan het Cape Town’s Jazzart Dance Theatre, behoorde Masilo tot de dertig gelukkigen die uit 800 auditanten werden toegelaten tot P.A.R.T.S. (Performing Arts Research and Training Studios), de vermaarde dansschool van barones en choreografe Anne Teresa De Keersmaeker in Brussel. Gemakkelijk vond ze het niet. Ze voelde zich eenzaam en werd tijdens haar zoektocht naar een kamer regelmatig gediscrimineerd (‘net verhuurd, sorry’).
Ze miste bovendien de warmte van haar gemeenschap en het zonnige klimaat. Dat gemis was zo erg dat ze af en toe in Brussel een zaklamp voor een geel papiertje hield om de Afrikaanse zon te imiteren.
Maar ze hield stand en leerde er gigantisch veel. Dat zij met haar achtergrond geen lekkere bloten-voeten-mix hoefde te maken van ballet of moderne en Afrikaanse dans. Ze ontwikkelde haar eigen taal, met een feministisch narratief en eigen dansrituelen, zoals de complexe drum- en vioolritmes uit de Tswana-dans die in Botswana worden ingezet tijdens huwelijken, begrafenissen en seizoensceremonies.
Ze richtte zich op het ‘aan gort trekken’ van Europese balletklassiekers, met een hoog danstempo, omdat ze ooit, toen ze op haar 12de Het Zwanenmeer zag, ‘totaal was verkocht’. Niet vanwege die ijle frêle wezens, maar vanwege de sterke verhalen.
‘I love a good narrative’ zei ze daarover toen ze in maart 2022 werd geïnterviewd voor de Nederlandse première van The Sacrifice in festival Schrit_tmacher. Vervolgens onderzocht ze hoe ze die verhalen naar haar hand kon zetten vanuit háár gezichtspunt, háár achtergrond, háár geboorteland.
Masilo stond ook op het Holland Festival en op het hoofdpodium van Internationaal Theater Amsterdam tijdens Julidans.
Hoewel ze tegen veel in opstand kwam, zou ze nooit haar eigen (voor)moederlijn bevechten, zei ze. Daarvoor had ze te veel te danken aan haar eigen (groot)moeder, en, in overdrachtelijke zin, aan Moeder Aarde. In al haar choreografieën is te zien hoe ze met haar handen als een kom denkbeeldig zand opschept, haar vingers in de lucht omklapt, een sprong de hoogte in maakt, om het daarna te delen en met een bruisend zaaigebaar aan de aarde terug te schenken.
The Sacrifice zei ze, was in haar ogen geen driftige dodendans, maar een helend vruchtbaarheidsoffer. Het kon genezend werken op de trauma’s van de coronapandemie.
Bij aanvang werd ze zelf het toneel op gebracht door de beroemde Zuid-Afrikaanse zangeres Ann Masina met haar formidabele stem. Gehuld in leliewit aanvaardde Masilo uiteindelijk in de armen van de neuriënde Masina de helende opdracht zich dood te dansen, voor regen, vruchtbaarheid en een nieuwe lente.
3x Dada Masilo
• In 2018 ontving ze uit handen van Prins Constantijn de Next Generation Prijs van het Prins Claus Fonds. Die memoreerde dat ze op haar 11de al voor zijn moeder had gedanst, toenmalig Koningin Beatrix, tijdens een staatsbezoek aan Zuid-Afrika.
• Massilo’s werk was onder meer te zien in Rusland, Noorwegen, Griekenland, Nederland, België, Engeland, Zuid-Afrika, Italië en de Verenigde Staten. In september kreeg ze in Italië de 52ste prestigieuze Premio Positano Léonide Massine per l’Arte della Danza.
• Een jaar geleden kreeg Masilo haar eigen ster op de muur van het Soweto Theater, tussen die van andere grote Zuid-Afrikaanse kunstenaars, zoals zangeres Ann Masina, kunstenaar William Kentridge en choreograaf Gregory Maqoma. Met allemaal werkte ze samen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant