Haar platform Bluesky maakt een onstuimige groei door. Ophef, haat en negativiteit krijgen er minder aandacht dan op X, het platform van Elon Musk. Veel ‘Twittervluchtelingen’ ervaren Bluesky als verfrissend. Wie is Jay Graber en hoe ziet zij de toekomst?
is techredacteur van de Volkskrant, gespecialiseerd in de impact van kunstmatige intelligentie op de maatschappij.
Bij Meta-dochter Threads weten ze niet hoe snel ze sommige onderdelen van Bluesky moeten kopiëren. Op zijn beurt probeert Elon Musk de pijn van weglopende gebruikers bij zijn platform X te verzachten door de nieuwe concurrent aan te duiden met ‘Bluecry’ en ‘Pedosky’. Het is duidelijk dat het plotselinge succes van Bluesky de veel grotere tegenstrevers niet onberoerd laat.
2024 was voor Bluesky het jaar van de doorbraak en het optimisme. Optimisme over de positieve toon van de conversatie, over de afwezigheid van al te nadrukkelijke algoritmes en over het bijna ouderwets aandoende gebrek aan trollen, bots, complottheorieën en haat.
Jay Graber, de 33-jarige baas van Bluesky, spiegelt zich liever niet aan puissant rijke techlords als Musk: ‘Ik ben in hart en nieren een digitale rechtenactivist.’ Graber laat er geen misverstand over bestaan waar ze vandaan komt. En vooral: waar ze nog altijd voor staat.
9. I started my career as a digital right activist, working to protect net neutrality and privacy.
Ideologisch staan Musk en Graber mijlenver uit elkaar: Musk is het uithangbord van het hyperkapitalisme; Graber is iemand die juist macht bij bedrijven wil weghalen. Het is niet het enige verschil tussen beiden.
Terwijl Musk zijn miljoenen volgers op X de hele dag door deelgenoot maakt van iedere oprisping, is Grabers sociale mediagebruik minimalistisch. Haar berichten gaan doorgaans over technische zaken rondom Bluesky. Haar privéleven houdt ze zorgvuldig uit de publiciteit; haar grootste uitspatting is een foto van haar hond Ammo.
Jay Graber, dochter van een Chinese moeder en een Zwitserse vader, wordt in 1991 geboren in Tulsa, Oklahoma. Na haar studie Science, Technology and Society aan de Universiteit van Pennsylvania gaat ze aan de slag bij verschillende techbedrijven.
Ze maakt zich zorgen over de toekomst van sociale media. Om haar punt te maken, gebruikt ze graag het woord enshittification, ofwel platformvervuiling. Het is een term die eind 2022 door techblogger Cory Doctorow wordt geïntroduceerd voor het verschijnsel dat onlinediensten als gevolg van winstbejag onherroepelijk in kwaliteit afnemen.
X is hiervan het meest voor de hand liggende voorbeeld. Om inkomsten te genereren is het platform afhankelijk van advertenties. Gebruikers moeten daarom zoveel mogelijk tijd op X doorbrengen.
Dat lukt door ze onophoudelijk te lokken met door algoritmes aangejaagde virale content. En door het bouwen van stevige muren rond X; klikken op links die naar andere plekken op het web wijzen, is uit den boze. De gebruikerservaring is bij X ondergeschikt aan winstbejag.
Daartegenover staan de ‘ouderwetse’ internetidealen van open platformen, democratisering en gebruikers aan de macht in plaats van de bedrijven. Dit soort activisme lijkt misschien op gespannen voet te staan met Grabers rol als ceo van een commercieel platform, maar zo ziet zij dat zelf niet.
Bluesky ontstaat in 2019 op initiatief van Jack Dorsey, de oprichter van Twitter. Het begint als een losstaand experiment binnen Twitter. Graber treedt in hetzelfde jaar in dienst en raakt bij het project betrokken. Het doel is gebruikers meer controle te geven over hun online-identiteit, iets wat goed past bij Grabers overtuigingen. Zo zouden gebruikers de mogelijkheid moeten krijgen hun data op andere servers te plaatsen dan die van het bedrijf zelf.
Dat uitgangspunt gaat lijnrecht in tegen wat gangbaar is bij sociale media. Platformbedrijven doen er juist alles aan hun gebruikers binnen hun eigen muren te houden. Dat kost ze weinig moeite: omdat de netwerkeffecten zo sterk zijn, vinden mensen het moeilijk om van een platform te vertrekken. Ergens opnieuw beginnen met nul volgers is voor velen weinig aantrekkelijk.
In 2021 wordt Bluesky losgekoppeld van Twitter. Het sociale mediaplatform gaat als zelfstandig bedrijf verder. De jonge Graber schuift door en wordt de ceo, de hoogste baas.
De overname van Twitter in 2022 door Elon Musk – die het platform een jaar later omdoopt tot X – geeft Bluesky wind in de zeilen. Veel Twittergebruikers van het eerste uur voelen zich niet langer thuis op het platform en wagen de overstap. Onder Jay Grabers leiding evolueert Bluesky tot een serieuze concurrent van X (voorheen Twitter).
Inmiddels telt Bluesky bijna 26 miljoen gebruikers. Maar met de groei komen onvermijdelijk ook de problemen. Ook Bluesky heeft te kampen met moderatie-uitdagingen, spam en andere ellende. Dat is met een beetje goede wil nog wel oplosbaar. De grote vraag is of Graber haar idealen kan vasthouden.
Ze wil haar platform vrijwaren van enshittification, van platformvervuiling. Maar ook Bluesky zal op enig moment geld moeten verdienen. Graber moet een verdienmodel zien te vinden en dat is geen sinecure. Leek ze eerder nog advertenties te willen afzweren, inmiddels zet ze toch de deur op een kier voor deze vorm van inkomsten.
Mocht haar zoektocht naar een verdienmodel geen bevredigend resultaat opleveren voor het bedrijf of voor Bluesky-gebruikers, dan moeten gebruikers relatief eenvoudig kunnen overstappen naar een ander netwerk. Waarmee, ironisch genoeg, een deel van Grabers missie geslaagd zou zijn: haar idee is vanaf het begin geweest om gebruikers niet binnen de eigen muren vast te houden.
Haar volledige naam is Lantian Jay Graber, waarbij Lantian (蓝天) ‘blauwe hemel’ (Blue sky) betekent in het Mandarijn. ‘Puur toeval’, zegt ze zelf.
Een van haar eerste baantjes na haar studie was in een fabriek in Moses Lake, Washington, waar ze apparatuur voor het mijnen van bitcoin soldeerde.
In haar uitingen op sociale media is Jay Graber de tegenpool van Elon Musk. Bij haar geen complottheorieën of lollig bedoelde memes. Ze is altijd serieus.
Alles over tech vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant