In veel opzichten zijn de (geo)politieke kaarten in 2024 opnieuw geschud. Zowel nationaal als internationaal lijkt zich een nieuwe orde – dan wel wanorde – af te tekenen. Het Volkskrant-commentaar bespreekt aan het einde van het jaar de belangrijkste verschuivingen. Vandaag deel 7: Europa en radicaal-rechts.
Terwijl de Verenigde Staten in 2024 een grote stap zetten in de richting van een nieuwe autoritaire, conservatieve en nationalistische orde, verviel Europa in steeds grotere politieke wanorde. Waar Donald Trump in de VS alle macht naar zich heeft toegetrokken, worden veel Europese landen steeds moeilijker regeerbaar.
De opmars van radicaal-rechts heeft de Europese politiek verstoord. De volkspartijen van weleer zijn het contact met een groot deel van hun achterban kwijtgeraakt, waardoor het politieke landschap is versnipperd.
Frankrijk koos deze zomer een Assemblée Nationale waaruit überhaupt geen werkbare meerderheid te destilleren valt. In Duitsland is de voortdurend ruziënde ‘stoplicht’-coalitie gevallen, maar de verkiezingen in februari zullen de winnaar geen meerderheid in de Bondsdag opleveren. Nederland worstelt met een houtje-touwtjecoalitie, gedomineerd door een demagogische en bestuurlijk incompetente eenmanspartij.
Terwijl Europa in toenemende politieke wanorde vervalt, wordt het belaagd door landen waar wel een vorm van politieke orde heerst: Rusland met zijn agressieve dictatuur, het totalitaire China dat steeds assertiever wordt, en de Verenigde Staten die zich in autoritaire richting ontwikkelen.
Trump zal niet aarzelen de Europeanen tegen elkaar uit te spelen, daarbij dankbaar gebruik makend van paladijnen als de Hongaarse premier Viktor Orbán. Ooit wilden de Amerikanen een sterk en democratisch Europa als bolwerk tegen het communisme. Nu wil Trump een zwak en verdeeld Europa, dat de VS politiek en economisch zo min mogelijk in de weg legt.
Lees alles in de serie De Nieuwe (Wan)orde:
Deel 1: de Nederlandse politiek
Deel 2: Populisme
Deel 3: Toenemende ongelijkheid
Deel 4: Syrische vluchtelingen
Deel 5: de oorlog in Oekraïne
Deel 6: Trump en de media
Zo plaatst de overwinning van Trump Europa voor een existentieel probleem. Op de bescherming van Amerika kan niet meer worden gerekend. Voor de Europeanen die geloven in democratie en rechtsstaat - gelukkig nog altijd een ruime meerderheid - begint het eenzaam te worden in de wereld.
Toch moeten de Europese democraten het hoofd niet laten hangen. Rusland en China hebben ook grote (economische) problemen en zijn minder sterk dan zij soms lijken. Trump is een opschepper wiens plannen gedwarsboomd kunnen worden door grilligheid, incompetentie en verzet van Amerikaanse instituties die de democratie willen verdedigen. Hij wil Europa verdelen, maar kan zijn hand ook overspelen door een handelsoorlog te ontketenen die de Europeanen juist dichter bij elkaar brengt.
Veel burgers beseffen wel degelijk dat Europa bedreigd wordt, vooral door de agressie van Rusland, zo bleek maandag nog uit een onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Dat is een lichtpuntje. Ondanks het toenemende nationalisme is er ruime steun voor de Europese Unie en een sterkere Europese defensie.
Europa wordt van buitenaf bedreigd en van binnenuit ondermijnd door radicaal-rechts. De orde die na de Koude Oorlog ontstond, is verdwenen. Wat daarvoor in de plaats komt, weet niemand. Wanorde maakt de wereld onvoorspelbaar.
Er staat veel op het spel: het behoud van democratie en rechtsstaat. Dat vereist van Europese politici een grote inzet voor een groene en rechtvaardige orde die democratie, rechtsstaat en mensenrechten bevordert.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant