Hoe verging het de Domtorenbeheerder die onterecht werd ontslagen, maar later toch weer aan het werk mocht? En lukt het McDonald’s eindelijk om het oosten van het land te veroveren? Vijf momenten uit het nieuws van 2024, en hoe het afliep.
Michel Rietman wist natuurlijk wel dat de auto een ‘heilige koe’ is. Maar dat een proef voor een autoluwe binnenstad in Sneek zoveel weerstand zou oproepen, daar keek de PvdA-wethouder toch nog van op. ‘Met de auto naar de stad kunnen lijkt wel een eerste levensbehoefte.’
Op 2 januari begon de gemeente Súdwest-Fryslân met de proef. Om het historische centrum te ontlasten, werd op vier plekken een ‘knip’ gezet in de oude singel. Tussen 12.00 en 18.00 uur mocht doorgaand autoverkeer niet verder.
‘Het is een drama’, klonk het toen de Volkskrant na de onwennige eerste weken poolshoogte nam. De ingezette verkeersregelaars praatten zich de blaren op de tong om omleidingen te verduidelijken. En middenstanders klaagden over minder klandizie. Toen een – in de woorden van Rietman – ‘overijverige ambtenaar’ ook nog eens drie bruggen fictief liet afsluiten in Google Maps om sluipverkeer in omliggende wijken te beperken, was het helemaal bal.
Die misstap werd snel rechtgezet. En door in juni de stremming van de Prins Hendrikkade op te heffen, werd de angel uit het verzet gehaald. ‘Ondanks alle hevigheid zijn we altijd in gesprek gebleven met inwoners en ondernemers’, zegt wethouder Rietman. ‘Alleen daarom al is de proef geslaagd.’
Maar het grootste succes is volgens Rietman dat het terugdringen van de auto niet ten koste ging van het aantal bezoekers. ‘De spookverhalen dat iedereen naar Joure zou gaan zijn niet uitgekomen, integendeel.’
En dus wordt de proef in het nieuwe jaar verlengd, mogelijk met handhaving. Veel bewoners zijn daar onverschillig onder, aldus de lokale journalist Wiebe Dooper, die de kwestie op de voet volgt. ‘Ze zeggen: ‘Het zal wel zo wezen.’’ De meeste winkeliers blijven volgens hem nog altijd kritisch. Hijzelf overigens ook, mede omdat hij de tellingen van de gemeente niet helemaal vertrouwt.
Wethouder Rietman hoopt vooral dat de gang van zaken in Sneek een inspiratie vormt voor andere steden en bestuurders. ‘Met een paar bloembakken maak je een centrum niet aantrekkelijker.’ Harlingen en Goes maken al plannen. In Sneek gaan ze komend jaar de autoluwe Singel en Harinxmakade opnieuw inrichten. ‘De vraag is nu waar we al die fietsen laten.’
Jurre van den Berg
In maart 2025 moet het langverwachte Attractiepark Rotterdam van de eigenzinnige ondernemer Hennie van der Most dan eindelijk opengaan, beloofde hij de Volkskrant afgelopen maart. Alleen: hij had eerder ook al gezegd dat hij open zou gaan. En het jaar daarvoor. En het jaar dáárvoor.
Eigenlijk had zijn pretpark in Rotterdam-Zuid al in 2014 moeten openen. Dat gebeurde telkens niet, vanwege de vele tegenslagen die Van der Most kreeg te verwerken. Een brand, een medefinancier die zich terugtrok, corona – het zat hem ook niet mee.
Is maart 2025 wel realistisch? ‘Tuurlijk, tuurlijk, tuurlijk’, zei hij tegen deze krant. Negen maanden later zijn veel lokale politieke partijen er he-le-maal klaar mee. ‘We hobbelen van valse belofte naar valse belofte’, zei Tim Kind (Volt) tijdens een vragenuur. ‘Wanneer trekken we de stekker uit dit luchtkasteel?’, vroeg Theo Çoskun (SP) zich af. Tim de Haan (D66) noemde het alsmaar uitstellen van de opening van het pretpark zelfs ‘een van de zekerheden in het leven’.
Het is niet voor niets dat Van der Most het attractiepark in maart geopend wil hebben. In die maand beslist het college of de erfpacht, die loopt tot 2030, verlengd gaat worden. En dus hangt er een donkere wolk boven het attractiepark. Er is zelfs een onderzoeksbureau ingeschakeld dat de afspraken met de gemeente nog eens nader onder de loep zal nemen.
Lichtpuntje: vorige maand tekenden zich ineens de contouren af van een heuse achtbaan op het terrein. Gaat Van der Most, de oud-ijzerhandelaar uit Slagharen die het schopte tot multimiljonair, het dan toch flikken? ‘Ja, het moet lukken’, reageert hij telefonisch als we hem nog maar eens benaderen. Al houdt hij wel een slag om de arm. In zijn kenmerkende Sallandse accent: ‘Als de winter erin valt, ja, dan hebben we pech.’
Dat hij telkens weer wordt gevraagd naar die openingsdatum, deert hem niet. ‘Alleen maar gratis reclame. Meer mensen die straks benieuwd zijn naar wat die Most daar allemaal heeft uitgespookt.’ De gemeente moet de erfpacht dan ook gewoon verlengen, vindt hij. ‘Anders is het een kapitaalvernietiging van 50 miljoen.’ Zoveel geld heeft hij er inmiddels ingestopt, zegt hij.
Als de gemeente de erfpacht níet verlengt, is Rotterdam overigens niet automatisch af van Hennie van der Most. ‘Liever niet hoor, maar dan ga ik wel procedures aanspannen, natuurlijk.’ Wordt vervolgd.
Abel Bormans
Hele generaties leerden er de verkeersregels, duizenden kinderen legden sinds 1963 fietsexamen af in de Verkeerstuin Utrecht, een van de laatste verkeerstuinen van Nederland, met een minirotonde, een treinspoor met werkende slagbomen en een tankstation. Zelfs veel jeugd die buiten Utrecht opgroeide, haalde hier een verkeersdiploma. Nog altijd komen per jaar zo’n vierduizend leerlingen naar de tuin.
Maar de gemeente Utrecht besloot begin 2024 dat de 40 duizend euro subsidie die de tuin jaarlijks ontving, na dit jaar zou worden stopgezet. In mei vertelde vrijwilliger Astrid van Maarseveen in de Volkskrant dat de toegangspoort van ‘haar’ verkeerstuin op 31 december voorgoed zou sluiten. Tenzij ze het geld ergens anders vandaan zou kunnen halen.
Tientallen reacties volgden, er waren donaties van lezers die spontaan een tientje overmaakten aan de Verkeerstuin, en soms zelfs honderden euro’s. Ook de lokale politiek sprak over de toekomst. Een motie werd ingediend in de provincie, er was een amendement in de gemeenteraad van Utrecht (titel ‘de Verkeerstuin is noodzakelijk’, 62 procent van de raadsleden stemde voor). Er kwam toch weer subsidie, maar minder: 20 duizend euro dit keer. Ook een lokale ondernemer meldde zich.
‘De verkeerstuin blijft in 2025 open’, meldt Van Maarseveen als we haar bellen. De dreiging van sluiting die het hele jaar in de lucht hing, wil de vrijwilliger die er zelf ooit haar fietsexamen deed, nooit meer meemaken. Ze is in gesprek met ondernemers, schrijft een businessplan en richtte de groep ‘zakelijke vrienden van de verkeerstuin’ op.
Ook werden er nieuwe doelgroepen bedacht: revaliderende senioren en mensen met een rijbewijs die de weg niet meer op durven. Vrijwilligers gaan ook cursussen geven aan kinderen tussen de 7 en 12 jaar. ‘Kinderen die met de auto of bakfiets naar school worden gebracht. Dat zie je steeds meer. Die kunnen echt niets op de weg. Zij kunnen onze lesjes goed gebruiken.’
Maartje van Hoek
Jaap van Engelenburg, in zijn bordeauxrode pak, zag die avond hoe Máxima de trap op kwam stommelen, hij schudde de hand die de koningin uitstak en koos toen een groet die hij volgens het protocol niet behoorde te gebruiken tegenover de majesteit: ‘Hoi, welkom in de Domtoren.’
Ach, neem het hem eens kwalijk. Van Engelenburg beleefde een tumultueuze periode. Na een kafkaësk arbeidsconflict met de gemeente Utrecht, waardoor hij in een depressie was geraakt, had de beheerder van de Domtoren in oktober gelijk gekregen van de rechter. Die oordeelde in een uitzonderlijk kritisch vonnis dat Van Engelenburg ten onrechte was beschuldigd van diefstal en bedreiging, en dat hij niet mocht worden ontslagen.
Wat volgde was een gesprek met de gemeentesecretaris, die namens de gemeente zijn excuses aanbood, excuses die oprecht voelden. Ze zouden proberen hem te laten terugkeren in zijn oude functie. En Van Engelenburg en zijn vrouw Margretha kregen alsnog een uitnodiging voor de festiviteiten rondom de voltooiing van de restauratie van de Domtoren. Hij was tot het arbeidsconflict intensief betrokken geweest bij de restauratie.
En dus stond hij op 9 november in de Michaëlskapel, op 11 meter hoogte in de Domtoren, waar de koningin na die eerste handdruk een rondje maakte langs genodigden. Uiteindelijk stopte ze ook bij de tafel van Van Engelenburg. ‘Ze vertelde dat ze veel over me gehoord en gelezen had’, zegt hij. ‘En de burgemeester zei dat het Koninklijk Huis speciaal een verzoek had ingediend om met mij te praten. Ik was stomverbaasd.’
In de twee minuten die voor het gesprek waren ingeruimd, bespraken ze het arbeidsconflict en de nasleep. Toen Margretha vervolgens volschoot, greep Máxima haar hand. ‘Dat was heel lief’, zegt Van Engelenburg, die nog via een mediationtraject onderhandelt over zijn terugkeer bij de gemeente. ‘Het voelde warm – de warmte die ik twee jaar lang heb gemist.’
Rik Kuiper
‘Daar ligt een markt die we nu niet bedienen’, zei McDonald’s-directielid Jos van Kempen afgelopen april in de Volkskrant. Met ‘daar’ doelde hij op het oosten van het land. En dan met name het buitengebied tussen Arnhem, Zutphen, Enschede, Winterswijk en Doetinchem, waar de fastfoodketen amper te vinden is.
Het ontbreekt in die cirkel niet alleen aan binnensteden, maar ook aan industrieterreinen en snelwegafritten – de beproefde A-locaties voor het planten van de gele M-mast. En dus richt men bij McDonald’s voor verdere uitbreiding van de ruim 260 Nederlandse vestigingen de blik op N-wegen in het oosten van het land. Met extra aandacht voor locaties met vervallen horeca, wat het vergunningsproces vergemakkelijkt.
Althans, zo dacht men op het hoofdkantoor in Utrecht. De Volkskrant sprak daar met Van Kempen vanwege het verzet tegen de aangekondigde komst naar Rheden, Warken (een buurtschap bij Zutphen) en Haaksbergen.
Acht maanden later is alleen de locatie in Haaksbergen gerealiseerd; daar openden de deuren afgelopen november. Bij die andere twee, en later ook in Lievelde bij Winterswijk, sloeg de vrees voor zwerfvuil, overlast en ongezond eten over van omwonenden naar de lokale politiek.
Dat zag McDonald’s niet aankomen. Van Kempen zei destijds in deze krant slechts één voorbeeld uit het verleden te kennen van een vestiging die in een vergevorderd stadium als Rheden en Warken niet doorging na protesten. Maar voorlopig is dit toch het geval, en is er ook in Lievelde geen zicht op een Mac.
Gevraagd naar een reactie wijst McDonald’s nu eerst op de twee nieuwe restaurants (Haaksbergen en Deventer) die opengingen in 2024. En op Vlissingen en de A28 bij De Lichtmis, waarvoor dit jaar wel vergunningen zijn verleend. Om alsnog een vergunning te krijgen in Rheden heeft McDonald’s al bezwaar aangetekend, voor Warken is de projectontwikkelaar in beroep gegaan tegen het besluit.
Ondertussen is het politieke sentiment in het oostelijke buitengebied duidelijk. De beoogde plek, aan de voet van natuurgebied Veluwezoom, ligt ‘in een landschappelijk waardevol gebied’ en een drive-through zou ‘een te stedelijk karakter’ aan de plek geven, klonk in mei vanuit het Rhedense college. Past niet in het bestemmingsplan ‘Landelijk gebied’, concludeerde de gemeente Zutphen, waar Warken onder valt, in oktober.
Over Lievelde zei gemeente Oost-Gelre in december hetzelfde, nadat McDonald’s alleen nog maar kenbaar had gemaakt zich langs een N-weg te willen vestigen. En passant erkende het college daar dat ‘de maatschappelijke weerstand die er zeker vanuit Lievelde was’ is ‘meegenomen in onze overwegingen’.
Pieter Hotse Smit
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant