De rechtbank in Haarlem buigt zich dinsdag over het beruchtste fabrieksonderdeel van Tata Steel. De rechtszaak over milieuboetes doorkruist de gevoelige gesprekken over de verduurzaming en het voortbestaan van de staalfabrikant.
Wie voor de kooksgasfabriek 2 staat, ziet een zwartbruine kolos met ogenschijnlijk weinig activiteit. Achter de 108 ovendeuren van deze fabriek wordt steenkool 'gegaard' tot kooks, op een temperatuur van 1.000 graden. Voor de bezoeker is daar niet veel van te zien, al verraadt de aangebrande geur dat we hier voor een gigantische oven staan.
Een échte glimp van het proces is ongeveer eens per tien minuten op te vangen. Dan verschijnt eventjes een felrode gloed, als de kooks na twintig uur garen uit een van de ovens wordt gestort. Even later wordt het gloeiende materiaal afgeblust met duizenden liters water en stijgt een enorme stoompluim op uit de blustoren.
De kooksgasfabriek 2 is een doorn in het oog van milieugroepen en omwonenden van Tata Steel, met name in Wijk aan Zee. Bij het verhitten van steenkool komen veel giftige stoffen vrij, die grotendeels worden afgevangen. Maar een deel belandt toch in de lucht en waait uit over de omgeving.
Luister ook naar onze podcastserie Tata's IJzeren Greep:
Dat gebeurt onder meer als de kooks niet volledig zijn gegaard en er 'rauwe kooks' uit de oven komen. Die geven dan een zwarte, giftige rookwolk af. De Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied, die toezicht houdt op Tata Steel, legt daar sinds 2020 dwangsommen voor op. Inmiddels is dat meer dan veertig keer gebeurd en heeft Tata ruim 1,3 miljoen euro moeten betalen.
De rechtszaak van dinsdag gaat over de laatste ronde van deze boetes, met inmiddels een bedrag van 100.000 euro per incident. Tata Steel zegt dat het verbeteringen heeft doorgevoerd bij de kooksgasfabriek 2 en dat het daarmee aan de vergunning voldoet.
Zo wordt de temperatuur in de ovens nauwkeuriger bijgehouden en is de gaartijd van de kolen verlengd. De incidenten met rauwe kooks die nu nog overblijven - vier in 2023, één in de eerste zes maanden van dit jaar - zijn volgens het bedrijf niet helemaal te voorkomen.
Een medewerker van de fabriek, die niet bij naam genoemd wil worden, vergelijkt het proces met het koken van tienduizenden pannen aardappels per jaar. Af en toe zit er wel eens een ongare aardappel tussen, omdat hij groter is dan de rest, of omdat de kok een menselijke fout heeft gemaakt.
Dat ziet de omgevingsdienst anders. In de vergunning van Tata Steel staat dat het bedrijf het ontstaan van rauwe kooks moet vermijden, zoals ook in Europese richtlijnen is voorgeschreven. Volgens de toezichthouder betekent 'vermijden' dat alle incidenten voorkomen moeten worden.
Tata Steel interpreteert dat woord heel anders. Het bedrijf vindt dat incidenten zo veel mogelijk moeten worden beperkt, maar af en toe nog wel kunnen voorkomen.
De juridische discussie over de betekenis van 'vermijden' kan grote gevolgen hebben. Als er nog acht keer een dwangsom wordt opgelegd voor het ontstaan van rauwe kooks, is het maximum bereikt. De volgende stap is dan wellicht het intrekken van de vergunning. De omgevingsdienst doet al onderzoek naar die mogelijkheid.
Dat onderzoek nadert zijn eind, maar de conclusies zijn nog in nevelen gehuld. De uitspraak van de rechter zou de uitkomst kracht bij kunnen zetten of juist onderuit kunnen halen. Hij kan daarmee grote invloed hebben op de vraag of de schoorsteen van de kooksgasfabriek 2 voorlopig kan blijven roken.
Het antwoord op die vraag heeft op zijn beurt weer een effect op de verduurzaming van Tata Steel. Het bedrijf wil de komende jaren beginnen aan de overstap naar groen staal, op basis van aardgas of waterstof in plaats van kolen. Het bedrijf spreekt met het kabinet over miljardensteun voor die plannen. Maar die onderhandelingen kunnen flink in de war worden gegooid als de kooksgasfabriek ineens moet sluiten.
Bovendien zou dat volgens Tata Steel de eigen investeringen in vergroening in gevaar brengen. Het zou volgens het bedrijf zo'n groot gat in de begroting slaan, dat er geen geld meer overblijft om te investeren in nieuwe, duurzamere fabrieken. En juist die groene fabrieken moeten het voortbestaan van Tata Steel in Nederland garanderen.
Op papier hoeft de rechtbank in Haarlem 'slechts' te oordelen over de milieuboetes en de correcte interpretatie van de vergunning van Tata Steel. Maar haar oordeel kan dus veel bredere gevolgen hebben.
Source: Nu.nl economisch