Bouwe van Straten
Wetenschapsredacteur
Bouwe van Straten
Wetenschapsredacteur
Mensen, dieren en planten kunnen dodelijke infecties oplopen als wetenschappers doorgaan met het ontwikkelen van leven dat bestaat uit gespiegelde moleculen. Daarvoor waarschuwt een groep van 38 wetenschappers, waaronder Nobellaureaten, in het blad Science.
De groep pleit er daarom voor om niet langer onderzoek te doen dat is gericht op het maken van gespiegeld leven (zie kader). Gespiegelde bacteriën zouden onopgemerkt langs de verdedigingsmechanismen van planten en dieren kunnen komen en vervolgens hun ziekmakende werk kunnen doen.
Onder de bezorgde wetenschappers zijn onder meer Craig Venter, die hielp met het in kaart brengen van het eerste menselijke genoom, en George Church, pionier op het gebied van synthetische biologie. Ze hopen met hun brief, en een 299 pagina's tellend onderzoeksrapport, een bredere discussie op gang te brengen.
Opmerkelijk is dat een deel van de ondertekenaars zelf bezig is geweest met het onderzoek waar ze nu voor waarschuwen. "Hoewel we aanvankelijk sceptisch waren dat spiegelbacteriën een groot risico zouden kunnen vormen, maken we ons nu grote zorgen", schrijven ze in het artikel.
Veel onderdelen in je lichaam hebben een draairichting, een fenomeen dat bekendstaat als chiraliteit. Je DNA bijvoorbeeld heeft de vorm van een wokkel, die rechtsom draait (zie foto). Aminozuren draaien juist weer linksom. Wetenschappers weten niet waarom dat zo is, maar zulke moleculen komen altijd maar in één draairichting voor.
In een laboratorium is het inmiddels mogelijk om moleculen te maken die precies de andere kant uitdraaien. In gespiegelde vorm kunnen bepaalde moleculen soms opeens als geneesmiddel werken of juist als een ziekmaker.
Wetenschappers zijn ook al bezig om eenvoudige bacteriën na te bouwen in het laboratorium. Als je zo'n bacterie bouwt met gespiegelde onderdelen, krijg je een levende cel die op moleculair niveau gespiegeld is. Dit gespiegelde leven is waarvoor de wetenschappers waarschuwen.
De onderzoekers vragen zich ook af of natuurlijke vijanden wel raad weten met de spiegelbacteriën, waardoor ze zich snel zouden kunnen verspreiden. Ook lijkt het onwaarschijnlijk dat ze kunnen worden bestreden met bestaande antibiotica.
"Tenzij er overtuigend bewijs komt dat spiegelleven geen buitengewone gevaren met zich meebrengt, denken we dat spiegelbacteriën en andere spiegelorganismen [...] niet moeten worden gemaakt," schrijven de onderzoekers.
Langer geleden maakten wetenschappers al gebruik van moleculen die ook in spiegelbeeld bestonden. Het middel softenon werd in de jaren 50 van de vorige eeuw gebruikt tegen ochtendmisselijkheid.
De ene variant gaf slechts lichte bijwerkingen, de gespiegelde variant verstoorde bij de zwangere vrouwen de ontwikkeling van de foetus en zorgde voor misvormingen. In het geneesmiddel zaten echter beide varianten, wat naar schatting tot zo'n 5000 slachtoffers heeft geleid.
Het gaat hier niet om een onmiddellijk risico: het ontwikkelen van een levensvatbare spiegelbacterie zal zelfs zonder moratorium naar verwachting nog minstens tien jaar op zich laten wachten.
De onderzoekers zijn overigens niet alleen maar pessimistisch over de mogelijkheden van spiegelleven. Ze zien ook kansen en mogelijkheden voor goede toepassingen, bijvoorbeeld als geneesmiddel. Maar die toepassingen moeten dan wel beperkt blijven, en goed worden gereguleerd.
Binnenland
Buitenland
Deel artikel:
Source: NOS nieuws