Sinds vijftien jaar weten we dat alle niet-Afrikaanse mensen op de wereld een beetje neanderthaler-DNA met zich meedragen, zo'n 1 tot 2 procent. De vraag was wannéér die vermenging precies had plaatsgevonden. Daarop hebben wetenschappers nu een antwoord gevonden: in een enkele periode, van 50.500 tot 43.000 jaar geleden.
Daarmee is de laatste vermenging tussen de moderne mens en de neanderthalers preciezer dan ooit in kaart gebracht. Voor de studie is het DNA gebruikt van meer dan 300 mensen die leefden tussen 45.000 jaar geleden en nu. Daaronder is ook het oudste DNA van een moderne mens, die zo'n 45.000 jaar geleden leefde.
De resultaten worden beschreven in twee afzonderlijke studies, die zijn gepubliceerd in de bladen Science en Nature. De resultaten zijn ook in overeenstemming met eerder archeologisch en DNA-onderzoek, waaruit blijkt dat de homo sapiens en de neanderthalers in die tijd in hetzelfde gebied in Eurazië leefden.
De onderzoekers houden wel een kleine slag om de arm. "We laten zien dat de periode van vermenging behoorlijk complex was en een flinke tijd kan hebben geduurd", vertelt Benjamin Peter van het Max Planck Instituut in Leipzig. "Verschillende groepen kunnen zich hebben afgescheiden en andere groepen kunnen zich langere tijd hebben vermengd. Maar een enkele langere periode van vermenging komt het best overeen met onze data."
Het zijn mooie en goed uitgevoerde studies, vindt Wil Roebroeks, hoogleraar paleontologische archeologie aan de Universiteit Leiden en expert op het gebied van neanderthalers. "Tot nu toe gingen we uit van een langere periode waarin de vermenging plaatsvond."
Hij maakt wel een kleine nuance: ook in eerdere perioden hebben neanderthalers en moderne mensen herhaaldelijk samen nakomelingen gekregen. "Maar van die oudere vermengingen is in ons DNA niets meer terug te vinden. Al ons neanderthaler-DNA stamt uit die laatste periode van vermenging, vlak voor de neanderthaler uitstierf."
Hij benadrukt dat door genetisch onderzoek 'neanderthaler' en 'moderne mens' eigenlijk verouderde termen zijn geworden. "Vroeger dachten onderzoekers dat soorten star en onveranderlijk waren. Sinds Darwin weten we dat soorten continu veranderen en de genetica laat dit nu ook heel mooi zien voor het verre verleden. Je kunt bijna niet meer spreken van 'de neanderthaler', je hebt allerlei verschillende mixen, variërend in tijd en ruimte."
Daar komt bij dat een groot deel van onze genetische kennis over de neanderthalers is gebaseerd op resten in een klein gebied in de noordelijke delen van Europa, uit de laatste fase van hun bestaan. "Rond de Middellandse Zee zullen de neanderthalers weer andere eigenschappen hebben gehad."
Uit het onderzoek in Science blijkt dat sommige delen van ons genoom (de verzameling van alle genen van de chromosomen van een organisme) relatief veel neanderthaler-DNA hebben, terwijl het in andere delen nauwelijks of helemaal niet aanwezig is. Dat is waarschijnlijk een indicatie voor welke eigenschappen een voordeel hadden voor de moderne mens, en welke niet.
"De neanderthalers woonden al een paar honderdduizend jaar in Europa", legt Roebroeks uit. "Ze waren goed aangepast aan de leefomgeving, aan temperatuur en ziekteverwekkers. Die eigenschappen zal de moderne mens hebben overgenomen, terwijl andere eigenschappen juist een kleinere kans op overleven gaven."
Een flink deel van de veelvoorkomende genen heeft inderdaad te maken met het immuunsysteem, het huidpigment en de stofwisseling. Eén specifiek gen dat de moderne mens van de neanderthaler heeft overgenomen zou bijvoorbeeld extra bescherming geven tegen het coronavirus.
"Het is fantastisch dat we terug in de tijd kunnen kijken en zien hoe de eigenschappen die we hebben overgenomen van onze evolutionaire neven en nichten in de loop van de tijd zijn veranderd", zegt Priya Moorjani, een van de onderzoekers. "Daardoor kunnen we de dynamiek van de vermenging van de neanderthalers en de moderne mens beter begrijpen."
Binnenland
Deel artikel:
Source: NOS nieuws