In een bomvolle rechtbank vroegen ov-bedrijven, telecomproviders, datacenters, afvalverwerkers en huisartsen woensdag om voorrang bij het krijgen van een aansluiting op het overvolle stroomnet. Vanwege de lange wachtlijsten wil iedereen vooraan in de rij zien te komen.
Sinds oktober kunnen sommige bedrijven en instellingen al voorrang krijgen als ze een nieuwe aansluiting op het stroomnet willen, of als een bestaande aansluiting wordt uitgebreid. Energietoezichthouder Autoriteit Consument & Markt (ACM) zette onder meer de politie, defensie, ziekenhuizen en scholen op de lijst van instellingen met prioriteit.
Volgens de ACM was er een "brede landelijke wens" om zulke instellingen met maatschappelijk nut voorrang te geven. Eerder stonden die vaak op lange wachtlijsten achter industriële bedrijven en andere grootverbruikers van stroom.
Maar hoe bepaal je wie er voldoende maatschappelijk belang heeft? Dat is niet gemakkelijk, erkende ook de ACM voor de rechters van het College van Beroep voor het bedrijfsleven. "Dat was een worsteling, omdat wij het niet aan een toezichthouder op de energiemarkt vinden om te bepalen wie van maatschappelijk nut is", zei een advocaat van de toezichthouder woensdag.
Om die moeilijke keuze zelf niet te hoeven maken, keek de ACM naar Brussel. De EU heeft geen regels voor voorrang op het stroomnet, maar wel een wet die bepaalt wie er nog gas kan krijgen als er een tekort ontstaat. Die categorieën werden overgenomen voor de voorrang op het stroomnet.
Allerlei bedrijfstakken zijn nu teleurgesteld omdat ze niet op die lijst staan. In de Haagse rechtbank waren daarom tientallen advocaten aanwezig voor de behandeling van veertien beroepen tegen het besluit van de ACM. Het laat zien hoe groot de belangen zijn: wie achteraan de wachtlijst blijft staan, kan vaak jarenlang niet uitbreiden of verduurzamen.
Regionale ov-bedrijven wijzen erop dat er een "acuut probleem" zal ontstaan als ze geen capaciteit krijgen voor nieuwe oplaadstations, terwijl er steeds meer elektrische bussen de weg op moeten. De nieuwe Amsterdamse wijk Haven-Stad zou door stroomgebrek bij de GVB onbereikbaar kunnen blijven.
KPN en VodafoneZiggo waarschuwen dat nieuwe woonwijken het ook zonder mobiel bereik moeten stellen, als daar geen voorrang aan wordt gegeven. Bovendien kan het mobiele netwerk overbelast raken als we wel steeds meer gaat internetten, maar het aantal zendmasten niet kan meegroeien.
Daarmee komen ook vitale diensten als noodnummer 112 in het geding, stellen de telecombedrijven. Hetzelfde argument wordt gebruikt door datacenterbedrijven die bijvoorbeeld overheidsdiensten in de lucht houden. "De groei van eigenlijk alle kritieke diensten vindt plaats in datacenters", zei een vertegenwoordiger van de Dutch Datacenter Association.
De Landelijke Huisartsen Vereniging snapt dan weer niet waarom huisartsenposten wél voorrang kunnen krijgen op het stroomnet, maar 'gewone' huisartsen niet. "In feite leveren zij dezelfde zorg."
Uit meerdere hoeken klonk kritiek op de manier waarop de ACM de voorrangslijst heeft opgesteld. Zo zeggen de ov-bedrijven, telecombedrijven en datacenters dat ze niet in de gaswetgeving worden genoemd, omdat ze nou eenmaal geen of weinig gas gebruiken. Maar ze staan wel op andere lijsten van vitale of kwetsbare sectoren die beschermd moeten worden.
De ACM lijkt ervoor open te staan als de rechter nog categorieën wil toevoegen aan de voorrangslijst. Althans, in sommige gevallen. "Datacenters zijn toch wel enorme energieslurpers", vindt de toezichthouder. Als die ook voorrang krijgen, "is de vraag of het kader nog wel doet wat het moet doen". Nu krijgen juist relatief kleine stroomverbruikers voorrang.
Eén wijziging ligt al in het verschiet: drinkwaterbedrijven krijgen in de toekomst een hogere prioriteit. Verder zegt de ACM nog te overwegen of er een nieuwe categorie kan worden toegevoegd voor bedrijven die verplicht moeten verduurzamen en daarvoor meer stroom nodig hebben. Daarvoor pleitte ook een vertegenwoordiger van de transportbedrijven, die de komende jaren in steeds meer binnensteden alleen nog met elektrische busjes en vrachtwagens mogen rijden.
Volgens de netbeheerders begint het voorrangssysteem ondertussen al vruchten af te werpen. Er zijn inmiddels ruim zevenhonderd aanvragen binnen om vooraan in de wachtrij te komen, van onder meer veel waterschappen en scholen. Begin volgend jaar worden de eerste stroomcontracten getekend met afnemers die mogen voordringen.
De rechtszaak gaat maandag verder. Dan mogen de verschillende brancheverenigingen verder toelichten waarom juist hun sector voorrang verdient. Het is nog niet bekend wanneer een uitspraak volgt, maar volgens de rechters kan die door het grote aantal beroepen nog wel even op zich laten wachten.
Source: Nu.nl economisch