Het zou een troostende gedachte kunnen zijn in deze donkere decemberdagen vol geweld: oorlog leidt vanzelf tot vrede. Het kan tachtig jaar duren, dertig jaar, vijf jaar, altijd komt het moment dat het vechten stopt. Zo zal het gaan in Oekraïne, zo zal het gaan in Gaza. Maar de crux is: hoeveel leed moet er nog worden geleden voor het zover is en hoe ziet die vrede er dan uit? Zolang we dat niet weten, is er geen troost.
De rede zal het verschil niet maken. Als oorlog een rationeel proces was, waren we er eeuwen geleden mee opgehouden, zei ooit Martin van Creveld, de Israëlische krijgshistoricus. Ook het recht biedt weinig soelaas. Er zijn geen lopende oorlogen beëindigd door een rechterlijke interventie. Blijft over de macht, de oerkracht in het universum van menselijke relaties. In de geopolitiek is zij vaak allesbepalend.
Over de auteur
Arie Elshout is journalist en columnist voor de Volkskrant. Eerder was hij correspondent in de VS en Brussel. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Alleen weten we nooit van tevoren hoe de macht zich zal manifesteren. De ene keer is zij aanstichter van oorlogen, de andere keer helpt zij juist de vrede te herstellen (via vredesmachten) of te bewaren (via nucleaire afschrikking). Macht heeft als beslisser over oorlog en vrede vele gezichten, lelijke en mooie.
In het Midden-Oosten vertoont de macht zich in de gedaante van Israël. Dat is momenteel de sterkste. De belangrijkste leden van de zogenoemde As van Verzet - Hamas, Hezbollah en Iran - hangen in de touwen. In Gaza, Libanon en nu zelfs in Syrië. Iran kon niet de val van zijn protegé Bashar al-Assad voorkomen. De Syrische rebellen joegen hem op de vlucht, maar Israël droeg daaraan bij met luchtaanvallen op Iraanse bases en commandanten. Iran verliest nu Syrië als belangrijkste schakel in het bewapenen van zijn bondgenoten. En van die bondgenoten hebben Hamas en Hezbollah zware averij opgelopen als gevolg van Israëls acties.
Oorlog schiep hier een nieuwe realiteit. Met zijn snoeiharde optreden na de Hamas-aanval van 7 oktober hebben de Israëliërs, zoals het er nu naar uitziet, het machtsevenwicht in het Midden-Oosten veranderd ten gunste van zichzelf en de anti-Syrische Arabische landen. De macht begon als een wreker en nam gaandeweg de vorm aan van een schepper van nieuwe verhoudingen. Tijd voor Israël om te stoppen met de Gaza-oorlog. Als het verstandig is, keert het terug naar de politiek om vanuit een positie van kracht samen met zijn Arabische bondgenoten en de Palestijnse Autoriteit eindelijk een oplossing te vinden voor het Israëlisch-Palestijnse conflict. En die kan alleen duurzaam zijn als zij rechtvaardig is. Hopelijk toont de macht zich hier uiteindelijk een wegbereider voor echte vrede.
Zover is het in Oekraïne nog niet. Het verstand zegt: stop. Maar de stem van de macht is sterker. Alles draait ook hier om de machtsbalans. Poetin heeft de overhand. Zijn troepen boeken beetje bij beetje terreinwinst en Donald Trump komt eraan. Vanuit diens kamp klinken er geluiden dat er snel een bestand moet komen, dat de Oekraïners de door Rusland veroverde gebieden moeten opgeven en moeten afzien van het Navo-lidmaatschap. Anders schrapt Amerika alle militaire hulp. Europa moet in dat geval het gat opvullen, maar kampt met oorlogsmoeheid. Dit alles is in Poetins voordeel.
Met de moed der wanhoop probeert de Oekraïense president Zelensky Trump bij zich te houden door in zijn richting te bewegen. Hij is bereid grondgebied op te geven, mits het tijdelijk is en Oekraïne Navo-lid wordt. Navo-chef Mark Rutte wil ondertussen de militaire steun aan Oekraïne opvoeren, zodat het land zijn positie op het slagveld kan versterken en daarmee zijn onderhandelingspositie.
Het is geopolitiek handje-drukken. Als Poetin wint, kan hij zijn wil opleggen aan Oekraïne in een voor Kyiv nadelig akkoord. Dan toont de macht het lelijke gezicht van een onrechtvaardige vrede. Als Trump Poetin daarbij direct of indirect behulpzaam is en Europa laat het ook afweten, dan zal de macht zich tevens hullen in de mantel van het verraad.
Het hoeft niet zo te gaan. Hoe sterker Poetin overkomt, hoe zwakker Trump lijkt. Dat zal Trump als collega-alfamannetje niet willen. Hij zal dan voor tegenwicht willen zorgen op de weegschaal van de macht. Dit weekend kon Poetin Assad niet redden. Kennelijk kan hij geen twee oorlogen tegelijk aan. Hij toonde daarmee iets van zwakte. Dat zal Trump niet zijn ontgaan.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns