Op vrijdag stond er een opvallend opiniestuk in de krant van Peter Olsthoorn, trouw lezer en kritisch volger van de Volkskrant. Hij had achterhaald dat een ingezonden brief in de krant van vorige week zaterdag deels door AI was geschreven. Van dezelfde auteur hadden we in totaal vijf brieven geplaatst (en NRC acht).
Onderzoeksjournalist Olsthoorn had de resultaten van zijn onderzoek eerst aan ons voorgelegd. Aanvankelijk waren we bevreesd dat de brievenschrijver in werkelijkheid niet bestond, maar dat bleek gelukkig wél het geval.
Hoe erg is het dat lezers gebruikmaken van de modernste technieken om hun punt te maken?
Iedereen gebruikt vormen van kunstmatige intelligentie. Wij ook, de grammaticachecker bijvoorbeeld. We gebruiken AI ook om interviewopnamen uit te werken en binnenkort hopelijk ook om onze artikelen te laten voorlezen – de software die we op het oog hebben, spreekt ‘Xi’ nu nog uit als ‘Romeinse elf’, waardoor we wat vertraging hebben opgelopen.
Zodra onduidelijk is hoe AI tot antwoorden en oplossingen komt en waar de gebruikte informatie precies vandaan komt, kan ze niet worden gebruikt. De lezer moet erop kunnen vertrouwen dat de verslaggever zelf zijn onderzoek heeft gedaan én ook zelf aan het woord is. Zo hebben we dat ook vastgelegd in ons protocol.
Moet dat ook voor de ingezonden brieven gelden? Een collega van DPG Media appte: ‘Ik zie het gebruik van AI eigenlijk als iets moois. Op dit moment kun je je mening alleen kwijt in de krant als je goed kunt schrijven. Dat kan misschien 10 procent van Nederland. Dankzij AI kunnen veel meer mensen hun gedachten fatsoenlijk op papier krijgen. Top toch?’
AI heeft inderdaad een emancipatoire werking voor iedereen die moeite heeft met schrijven. Dat is iets goeds. Voor de ontvanger van het bericht – of in dit geval de lezer van de krant – is het echter problematischer. De aantrekkingskracht van de ingezonden brieven is dat er echte mensen aan het woord zijn, het is een vorm van communicatie tussen mensen. Als de brieven door AI zijn geschreven, gaat een groot deel van die aantrekkingskracht verloren. Als AI wordt gebruikt voor een brief aan de Belastingdienst geldt dit bezwaar minder.
De lezer moet ervan uit kunnen gaan dat alle brieven op de opiniepagina’s door echte mensen zijn geschreven. We zullen brievenschrijvers vanaf nu expliciet op het hart drukken om geen gebruik te maken van generatieve AI. We zullen er ook beter op letten bij de selectie van brieven en bij twijfel een softwareprogramma inzetten dat AI detecteert.
Honderd procent uitsluitsel valt echter niet te geven. De detectiesoftware die onze AI-expert Laurens Verhagen gebruikte zag niets verdachts in bovenstaande brief. Het tegenovergestelde gebeurt ook: detectiesoftware bestempelde de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring uit 1776 als ‘door AI gemaakt’.
We zijn dus vooral op onszelf aangewezen. De brief die Olsthoorn eruit pikte, rook heel erg naar AI: de teksten waren hoogdravender en pretentieuzer dan normaal. Hoe kun je AI herkennen, vroeg ik aan Verhagen. Wat voor karakter blijkt eruit? Er zit vaak een slijmerige en kwezelige toon in, concludeerden we, en het regent clichés.
AI verbaast ons bijna elke dag met een nieuwe doorbraak. Ondanks alle toepassingen blijft één ding hetzelfde: AI draait op waarschijnlijkheden. Ze zet de meest waarschijnlijke woord- en beeldcombinaties naast elkaar. Die methode levert verbluffende resultaten op. Maar het aantrekkelijke van de mens is nu juist het onwaarschijnlijke, het onverwachte, het niet-clichématige.
AI gaat een hoge vlucht nemen, zeker in de communicatie tussen instituten en mensen; in de krant die graag van mens tot mens met u spreekt, zullen we waarschijnlijk altijd terughoudend blijven.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns