Doordat fabrieken groene investeringen uitstellen gaat de verduurzaming van de industrie steeds stroever. Bedrijven kampen onder meer met vertragingen bij de aanleg van stroomkabels en waterstofleidingen die ze nodig hebben om te vergroenen.
Dat blijkt uit een nieuw rapport van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), samen met de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland en TNO. Hierin werd gekeken naar de nieuwe energiestrategieën van industriegebieden, zoals Chemelot in Limburg en de Rotterdamse haven.
"Je merkt dat het veel minder soepel verloopt dan twee jaar geleden. Het is een somberder beeld dat ontstaat", zegt Robert Koelemeijer, beleidsonderzoeker bij het PBL. Als het perspectief niet verandert, waarschuwen bedrijven, kan het leiden tot minder investeringen en zelfs een vertrek van productie uit Nederland.
Voor sommige bedrijven lijkt de situatie nijpend. Vandaag waarschuwden vakbond FNV en GroenLinks-PvdA dat de overheid actie moet ondernemen om Tata Steel te behouden.
Eind oktober werd al duidelijk dat de industrie niet op koers ligt om de klimaatdoelen te halen. In 2030 zou de industrie jaarlijks nog maar 29 miljoen ton broeikasgassen mogen uitstoten. Dat is nog maar een derde van de uitstoot in 1990. Maar het PBL verwacht dat dit gaat uitkomen tussen de 33 en 42,5 miljoen ton.
Het nieuwe rapport gaat nog een stap verder. "Zelfs als je alle plannen van de industrie optelt, ongeacht hoe realistisch ze zijn, is het niet genoeg", zegt Koelemeijer. En veel vergroeningsplannen zijn nog pril. Bedrijven hebben vaak nog niet besloten of ze doorgaan. Koelemeijer: "Dat is een teken aan de wand."
Bedrijven die nu willen overschakelen naar (groene) elektriciteit lopen er op veel plekken tegenaan dat het stroomnet vol is en dat er geen plek is voor nieuwe aansluitingen. Uit een raadpleging van VNO-NCW, een belangenbehartiger voor het bedrijfsleven, bleek in maart dat 87 procent van de energie-intensieve bedrijven het overvolle energienet en de trage bouw van nieuwe kabels en leidingen ziet als belemmering voor verduurzaming.
Er zijn diverse redenen waarom het aanleggen van energie-infrastructuur zo traag gaat. Zo gaat het verlenen van vergunningen langzaam, is er gebrek aan vaklui, zijn wet- en regelgeving verouderd en wordt er overal gestreden om ruimte.
Al die problemen zijn niet nieuw. Maar de afgelopen jaren was er de hoop dat de aanleg sneller zou kunnen. Samen met de netbeheerders kwamen de grote industriegebieden met een energiestrategie. Daarmee werd weer een lijst gemaakt met de meest urgente projecten voor nieuwe leidingen en kabels. Alleen ziet het PBL nog geen bewijs dat die lijst daadwerkelijk heeft geleid tot snellere bouw.
"Als je kijkt naar de projecten in het investeringsprogramma van netbeheerder Tennet, van twee jaar geleden en van nu, dan zie je dat het in de meeste gevallen niet tot versnelling leidt", zegt Koelemeijer. Veel projecten blijken juist vertraagd, al is het volgens Koelemeijer mogelijk dat het zonder deze lijst nog langzamer was gegaan.
De industrie heeft het in heel Europa moeilijk. Sinds de oorlog in Oekraïne zijn er blijvend hogere energieprijzen. Bedrijven hebben moeite concurrenten in China en de Verenigde Staten bij te benen. Daar is de energie goedkoper en zijn er minder regels.
Over de hele linie blijven investeringen achter, zegt Koelemeijer. "Veel van die bedrijven zijn multinationals. In een hoofdkantoor in, bijvoorbeeld, Abu-Dhabi beslist een bedrijf dan in welke vestiging ze gaan investeren. En dat gaat snel naar elders als ze daar meer rendement krijgen dan op een investering in Nederland."
Mario Draghi, oud-topman van de Europese Centrale Bank, pleitte in september voor grote stappen om de Europese economie te redden. Die zou staan voor een "existentiële dreiging". Draghi wil forse investeringen, minder regeldruk en meer innovatie. Anders dreigt een "langzame doodsstrijd".
Het verplaatsen van productie pakt vaak ook niet goed uit voor de vergroening. De uitstoot daalt weliswaar in Nederland maar omdat mensen evenveel kopen, gaat de productie elders door. Dat leidt tot evenveel of zelfs meer uitstoot van broeikasgassen.
De tijd begint te dringen voor de verduurzaming van de industrie, zegt Koelemeijer. Dat geldt niet alleen voor de klimaatdoelen in 2030. Daarna wordt het voor de industrie steeds duurder om broeikasgassen uit te stoten.
Nieuws
Deel artikel:
Source: NOS nieuws