Vanaf het allerprilste begin was ik een niet eens zo stille bewonderaar van de Duitse bondskanselier Angela Merkel. Zestien jaar lang, van 2005 tot 2021, heb ik haar met meer dan gewone belangstelling gevolgd. Niet vanwege haar politieke opvattingen, haast ik me erbij te zeggen, maar om heel andere redenen. Hoe dan ook las ik deze week gretig de besprekingen die in de pers verschenen van haar memoires. Vrijheid, heb ik begrepen, telt maar liefst 700 pagina’s en kwam in dertig landen tegelijk op de markt.
Enkele kranten vonden het nieuws dat ze geen spijt bleek te hebben van haar stem tegen de toelating van Oekraïne en Georgië tot de Europese Unie. Zowel de Volkskrant als NRC viel op hoe gering haar neiging was om door het stof te gaan (‘Af en toe schrijft Merkel dat ze een fout maakte, maar dat gaat dan om kleinigheden’). Het Nederlands Dagblad legde de nadruk op het geloofsleven van de politica (‘God bestaat, ook al kan ik Hem vaak niet bevatten’). En De Groene Amsterdammer lichtte, net als dagblad Trouw, haar terughoudendheid rond privékwesties eruit (‘Over haar gevoelens richting en de rol van die mannen gaat het niet of nauwelijks’). Relatief weinig aandacht in de besprekingen was er voor een fenomeen dat mij van meet af aan fascineerde: Merkels houding tegenover de vrouwenzaak.
Want al was ze de eerste vrouw die in Duitsland zo’n hoge post bekleedde, zelf maakte ze daarvan totaal geen thema. De buitenwereld deed dat, zacht gezegd, wel. Vanaf dag één kreeg ze ladingen bagger over zich heen – van neerbuigende koosnaampjes als Mädchen (ze was 51 jaar toen ze aantrad) en later Mutti, via eindeloos commentaar op haar kapsel, make-up en kleedstijl, tot aan vileine opmerkingen over haar seksuele appetijtelijkheid. Toen ze in 2008 aan een banket in Noorwegen een keer géén hooggesloten blouse droeg, ging de foto prompt de hele wereld over.
Het viel menigeen, kortom, behoorlijk zwaar om haar als regeringsleider serieus te nemen. Natuurlijk, het kan best dat dit haar niet koud liet. Dat ze elke avond in haar kussen lag te bijten. Of dat ze erover klaagde in intieme kring. Maar publiekelijk reageerde ze op dit oliedomme seksisme, zoals je er volgens mij op moet reageren: door het soeverein te negeren. Waardoor ze verre bleef van de slachtofferrol.
Net zo verstandig leek me dat ze nimmer ‘de vrouwenkaart’ trok. Ik heb haar althans nooit horen beweren dat vrouwen van nature empathischer, verbindender, intuïtiever, vredelievender, zorgzamer en harmonieuzer zijn, dus dat de wereld om die reden meer vrouwelijk leiderschap nodig heeft. Vermoedelijk wist Merkel heel goed wat u en ik óók dondersgoed weten: dat dit lachwekkende én gevaarlijke onzin is. Vrouwen zijn ten diepste geen andere, laat staan verhevener wezens. Het zijn net mensen, nietwaar? Van vrouwen verwachten dat ze alles anders zullen doen, is de kortste weg naar mislukking.
In één moeite door ontkrachtte ze de mythe dat vrouwelijke politici zozeer gericht zijn op de inhoud dat ze ófwel niets snappen van de spelletjes waarmee de macht gepaard gaat, ófwel er vreselijk op neerkijken. Merkel begreep prima hoe machtsspelletjes werken én voelde zich er niet te goed voor. Wil je werkelijk meedoen in de grotemensenwereld, dan zit er nu eenmaal niks anders op – tenzij het paradijs plotseling neerdaalt op aarde, dat spreekt.
Ik weet het, mijn geestverwante zusters waren (en zijn) grosso modo heel wat minder geestdriftig over Merkel. Belangrijkste bezwaar van feministische zijde: ze zou zich te weinig specifiek om vrouwen hebben bekommerd. Weliswaar kwam er onder haar bewind een betere ouderschapsregeling tot stand en een vrouwenquotum voor bestuursraden van grote bedrijven, maar ze had veel meer kunnen doen. Meer in het algemeen schijnt de voormalige bondskanselier tegenwoordig de schuld te krijgen van alles wat er misging, misgaat en zal misgaan in Duitsland.
Maar als je door je oogharen kijkt, is er naar mijn smaak maar één conclusie mogelijk: Merkel deed het niet beter dan een man zou doen en niet slechter dan een man zou doen. Mooier compliment kan ik niet bedenken.
Over de auteur
Elma Drayer is schrijver en columnist van de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns