Beyoncé opende in 2009 het nieuwe stadion en dat jaar won de club de UEFA Cup. Shakhtar Donetsk, woensdag de tegenstander van PSV, leek op weg naar de Europese top. De oorlog maakte een einde aan de glorietijd. "Ons voetbal was revolutionair."
Trainer Marino Pusic glimlacht als hem dinsdag wordt gevraagd hoezeer hij uitkijkt naar de wedstrijd van Shakhtar in Eindhoven. "Man, in een vol stadion spelen, even de voetbalemotie voelen... Dat doet ons in deze tijd goed. En dat we uit spelen? Tja, wij spelen alleen maar uitwedstrijden."
Donetsk ligt in het oosten van Oekraïne, dat al sinds 2014 is bezet door Rusland. Shakhtar speelde om veiligheidsredenen tien jaar geleden voor het laatst een thuisduel. De club heeft op dit moment Lviv als thuisbasis in Oekraïne. Europese thuisduels speelt de club in het Duitse Gelsenkirchen.
In eigen land moesten de spelers van Shakhtar dit seizoen wedstrijden vroegtijdig afbreken vanwege de dreiging van Russische raketten. En een hotel waarin Shakhtar zou verblijven voor een uitduel, werd een dag voordat de spelers en staf erin trokken platgebombardeerd.
"De omstandigheden om te presteren zijn heel zwaar", zegt Pusic dinsdag in Eindhoven. "We proberen de moed erin te houden, maar soms denk je: wat heeft voetbal voor nut? De situatie is ontzettend lastig."
Hoe anders was de situatie van Shakhtar begin deze eeuw, toen de club uitgroeide tot de beste club van Oost-Europa, die ook in Europese toernooien hoge ogen gooide. De UEFA Cup-zege in 2009 was het hoogtepunt van de club, die sinds 2002 zestien keer landskampioen werd.
Henk van Stee was tussen 2007 en 2009 directeur van de jeugdopleiding en stelde landgenoten Patrick van Leeuwen (manager jeugdopleiding) en Jan Streuer (hoofd scouting) aan. "Door eigenaar Rinat Akhmetov (destijds de rijkste man van Oekraïne, red.) kon alles", zegt Van Stee. "Zijn droom was om de UEFA Cup te winnen en het goed te doen in de Champions League. We moesten een internationale topclub worden."
"Ik kreeg 15 miljoen euro om een jeugdcomplex neer te zetten. Dat mocht ik zelf ontwerpen", aldus Van Stee. "En de eigenaar gaf even 240 miljoen euro uit aan een nieuw stadion. Hypermodern, ongekend voor Oekraïne."
De Donbas Arena, later het decor voor wedstrijden tijdens het EK in 2012, werd geopend met een optreden van de Amerikaanse zangeres Beyoncé. "Dat zei alles over wat er kon. The sky was the limit", zegt Streuer.
Ook sportief ging het Shakhtar voor de wind. Met achterin robuuste Oekraïners en voorin creatieve Brazilianen speelde de club volgens Van Stee "wervelend voetbal". "Het was revolutionair voor Oekraïne."
Talloze Brazilianen kwamen voor lucratieve salarissen naar Donetsk, onder wie talentvolle jongelingen als Fernandinho, Willian en Luiz Adriano. Streuer, tegenwoordig lid van het technisch management bij FC Twente, haalde onder anderen Douglas Costa en Alex Teixeira naar Donetsk.
"Akhmetov hield van het Braziliaanse voetbal en Braziliaanse spelers. 'Het maakt niet uit hoeveel ze kosten, maar haal ze', zei hij. Wij groeiden onder Brazilianen en Zuid-Amerikanen uit tot een begrip", zegt Streuer, die tussen 2007 en 2013 in Donetsk werkte.
Van Stee: "Shakhtar regelde alles voor ze, van reserveringen voor restaurants tot bezoeken aan nachtclubs. Het was een grote Braziliaanse familie. En ze presteerden, óók in Europees verband."
Onder anderen Willian (naar Chelsea), Fernandinho (naar Manchester City) en Fred (naar Manchester United) verdienden met hun goede spel in Donetsk een miljoenentransfer naar een Europese topclub. Van Stee: "Shakhtar had een perfect systeem bedacht."
Dankzij dat systeem, in combinatie met de financiële middelen van Akhmetov, leek Shakhtar uit te kunnen groeien tot een Europese topclub. Maar na de Russische annexatie van de Krim in 2014 en later het uitbreken van de oorlog raakte de club in verval.
Het vermogen van Akhmetov kromp met meer dan de helft en Europese successen bleven uit. Bovendien is de Braziliaanse invloed bij de Oekraïense club langzaam aan het verdwijnen. "Bij de club spelen nu nog zeven Brazilianen, maar dat zijn derde- of vierderangsspelers. Geen toptalenten", zegt Van Stee. "Shakhtar teert nu op Oekraïners. Prima spelers, maar niet voor de top."
Streuer: "In onze tijd had je een serieuze kans om de grootste talenten ter wereld te halen. Als Shakhtar zich meldde, wilden spelers komen. Dat is nu anders." Van Stee: "Wat kan je buitenlanders nu bieden? Je moet schuilen voor raketten, financieel kan er minder en je hebt geen thuisbasis. Je leeft een nomadenbestaan."
Shakhtar, in eigen land de huidige nummer drie, speelt zijn thuiswedstrijden in Oekraïne gemiddeld voor zo'n duizend toeschouwers. Meer mensen zijn niet welkom, omdat ze ieder moment moeten kunnen vluchten voor Russische raketten. "Echte Shakhtar-fans kunnen er niet bij zijn", zegt Streuer.
Streuer nodigde na de Russische invasie een oud-collega van Shakhtar uit om in het hotel van zijn vrouw, Hotel Molendal in Arnhem, te komen onderduiken. "Maar hij wilde zijn club en land niet in de steek laten. Die Oekraïners zijn strijders."
Van Stee heeft nog geregeld contact met meerdere oud-collega's bij Shakhtar, onder wie directeur Sergiy Palkin. "Hij is gebleven, net als negentig andere mensen bij de club. Die mensen zijn zó begaan met Shakhtar, ondanks dat ze alles in Donetsk hebben moeten achterlaten."
Streuer en Van Stee zitten woensdag om 21.00 uur voor de televisie in de hoop dat hun oude club kan stunten tegen PSV, maar hebben weinig vertrouwen in een goed resultaat. De wedstrijd tegen Feyenoord van vorig jaar februari lijkt een sombere voorbode: in De Kuip werd het 7-0 voor de thuisploeg.
Van Stee: "Ik was toen al niet verbaasd. Deze club had tot de Europese top behoord als er niets was gebeurd, maar de oorlog heeft veel kapotgemaakt."
Source: Nu.nl sport