Exact een jaar na de verkiezingen waarbij Omtzigts Nieuw Sociaal Contract (NSC) ineens twintig zetels won, na eerder zelfs op ruim het dubbele zetelaantal gepeild te zijn, zwoegt de partij inmiddels onder de zware druk van deelname aan het PVV-kabinet en interne spanningen. De partij, opgericht om bestuurlijke vernieuwing en integriteit, worstelt sterk met haar identiteit, vooral binnen de complexe en ideologisch verdeelde coalitie met de PVV, VVD en BBB. Wat ging er allemaal mis en is er eigenlijk nog wel een toekomst van NSC?
Het vertrek van staatssecretaris Nora Achahbar vorige week vormde een begin van een nieuwe turbulente periode voor NSC. Achahbar, een Marokkaans-Nederlandse jurist met een indrukwekkende carrière, stapte op uit het kabinet-Schoof omdat ze de ‘polariserende omgangsvormen’ in de coalitie niet langer kon verdragen. Haar vertrek maakte diepe indruk binnen de partij. Achahbars beslissing werd snel gevolgd door het vertrek van Kamerleden Femke Zeedijk en Rosanne Hertzberger, die al langer twijfelden aan de samenwerking met de PVV. Het aftreden van deze vrouwen maakte de verdeeldheid binnen NSC zichtbaar: enerzijds is er het streven naar goed bestuur en rechtsstatelijke integriteit, anderzijds is de pragmatische keuze gemaakt om in een coalitie met de PVV te stappen, tegen de wens van een groot deel van de achterban in.
Hoewel NSC de belofte van integer bestuur graag wil waarmaken, voelt het voor veel leden alsof NSC wordt overschaduwd door de retoriek, de bestuurlijke incompetentie en de radicale standpunten van met name de PVV. Dat de VVD steeds meer in de voetsporen van de PVV treedt helpt ook niet en derde coalitiepartner BBB levert zachtst gezegd ook zelden diepere inzichten. De extraparlementaire constructie, ooit gepresenteerd als een innovatief model waarin de partijloze premier en parlementaire controle centraal zouden staan, lijkt in de praktijk vooral ruimte te bieden aan Wilders, die vrijuit zijn agenda vooral via sociale media blijft verspreiden. Wilders’ uitspraken, zoals zijn kritiek op de zogenaamde integratiecrisis, trekken steevast het debat naar zijn stokpaardjes. "We willen niet in het frame van de PVV meegaan, maar worden er telkens in meegezogen," stelt Kamerlid Faith Bruyning, doelend op de gespannen verhoudingen in de coalitie.
De druk op NSC nam toe in aanloop naar het ledencongres in Nieuwegein, dat vandaag plaatsvindt. Partijleden hadden gehoopt op een duidelijke koers, maar die blijft vooralsnog uit. Kritische stemmen, zoals die van NSC-lid Hans van der Burg, pleiten voor een debat over de deelname aan het kabinet. "We moeten als leden kunnen besluiten of we dit kabinet willen blijven steunen," stelt hij. Toch blokkeerde het partijbestuur een dergelijke motie, met het argument dat Kamerleden zonder last en ruggespraak opereren. Het gevolg: een groeiend gevoel van machteloosheid onder leden die meer zeggenschap willen over de toekomst van de partij.
De frustraties onder leden komen ook voort uit het gebrek aan zichtbare resultaten. Belangrijke NSC-thema's zoals bestaanszekerheid en een sterkere rechtsstaat lijken naar de achtergrond te zijn verdwenen. De initiatiefwet van Kamerlid Sandra Palmen, bedoeld om uniformiteit te brengen in herstel- en compensatieregelingen voor toeslagenouders, symboliseert de moeite die NSC heeft om haar idealen om te zetten in tastbare successen. Het vertrek van Achahbar, die een spoedcommissie oprichtte om toeslagenzaken sneller af te handelen, wordt door velen als een gemiste kans gezien. "Het maakt uit wie ons land bestuurt," benadrukte het vertrokken Kamerlid Hertzberger in een interview met NRC, verwijzend naar de historische context van discriminatie in het toeslagenschandaal.
Binnen de fractie leven uiteenlopende standpunten over hoe om te gaan met de samenwerking in de coalitie. Terwijl Rosanne Hertzberger en Femke Zeedijk de grens trokken na de gebeurtenissen rondom Achahbar, vonden andere Kamerleden dat de partij door moest gaan. "We kunnen niet steeds afgeleid worden door chaos; we moeten focussen op goede wetgeving," aldus een van de fractieleden. De pragmatische keuze om deel te blijven uitmaken van de coalitie werd ingegeven door een gevoel van verantwoordelijkheid. "Als wij het niet doen, wie dan wel?" vatte een lid samen.
Toch zorgde deze pragmatische houding voor pijnlijke keuzes. Voor Hertzberger was het moment dat Achahbar opstapte een kantelpunt. "Ze was in de perfecte positie om iets te doen aan de hersteloperatie na het toeslagenschandaal. Dat zíj dit dossier moest verlaten, voelde als een klap." Hertzberger, die als NRC-columnist jarenlang juist fel ageerde tegen de PVV-retoriek, had liever gezien dat de hele fractie opstapte. Haar oproepen tot gezamenlijkheid vonden echter geen gehoor. "Ze hebben me aangehoord, maar zaten er toch positiever in," vertelde ze na haar vertrek.
De verdeeldheid in NSC weerspiegelt de steeds bredere spanningen die voortvloeien uit de deelname aan het kabinet. Terwijl Pieter Omtzigt zelf al maanden worstelt met zijn rol en gezondheid, worstelt zijn partij met de vraag of ze de beloften van integer bestuur en bestaanszekerheid waar kan maken. De politieke realiteit is echter hard: coalitiegenoten VVD, BBB en vooral de PVV lijken weinig remmingen te hebben in hun aanpak en retoriek, waardoor NSC vaak geïsoleerd staat in haar pleidooien voor nuance en fatsoen.
De onrust heeft ook zijn weerslag op de achterban. In NSC-bolwerken zoals Laag Zuthem en Heino, waar de partij vorig jaar triomfen vierde, klinkt teleurstelling. "Het is alleen maar een rommeltje," zegt een teleurgestelde kiezer. Anderen, zoals NSC-stemmer Dennis Lubbers, hebben meer geduld: "Laat NSC eens een jaar doen wat ze moeten doen. Niemand kan alle problemen in zo’n korte tijd oplossen." Toch blijft de vraag knagen of NSC had moeten deelnemen aan een coalitie met de PVV, een partij die in wezen diametraal tegenover de kernwaarden van NSC staat.
Het vertrek van Nora Achahbar, gevolgd door dat van Rosanne Hertzberger en Femke Zeedijk, illustreert de spanningen binnen NSC die zijn ontstaan door de samenwerking met de PVV. Het gebrek aan leiderschap van Pieter Omtzigt, die eerder juist voor cohesie zorgde, wordt steeds meer een bron van twijfel en onzekerheid. Zijn politieke stijl van zorgvuldige afwegingen heeft NSC gevormd, maar blijkt momenteel vooral verlammend te werken in de besluitvorming binnen de partij. Zoals een kritisch partijlid het verwoordde: "NSC heeft het twijfelen van Omtzigt geïnternaliseerd."
De coalitie met de PVV zorgt voor een voortdurende botsing tussen de idealen van NSC en de harde realiteit van regeren met een partij die vrijwel constant populistische en polariserende retoriek hanteert. Dit conflict wordt ook benoemd door Hertzberger, die benadrukt dat ‘we de aanhoudende neiging van de PVV om minderheden te beledigen niet normaal mogen vinden.’ Maar haar oproep om gezamenlijk een grens te trekken vond echter geen brede weerklank in de fractie.
Voor NSC is de samenwerking met de PVV vanaf het begin een dilemma geweest. De partij hoopte dat duidelijke afspraken binnen de coalitie, met als kaders de zogenoemde rechtsstaatverklaring, zouden zorgen voor een werkbaar evenwicht. In de praktijk bleek dat evenwicht buitengewoon wankel, vooral door de vrijheid die Wilders heeft om buiten het kabinet zijn agenda te promoten. Zijn uitspraken over een vermeende integratiecrisis, antisemitisme in moslimgemeenschappen en zijn onverholen steun voor discriminerend beleid, hebben keer op keer het debat vergiftigd.
Een van de grootste beloften van NSC was dat de partij het politieke spel anders zou spelen. Minder machtspolitiek, minder oppervlakkige retoriek en meer focus op inhoud en integriteit. Dit ideaal heeft NSC tijdens de campagne veel kiezers opgeleverd, maar blijkt in de huidige dagelijkse politiek vrijwel onmogelijk te realiseren. De extraparlementaire constructie, een speerpunt van Omtzigt, zou de macht van de coalitiepartijen inperken en parlementaire controle versterken. In de praktijk heeft deze constructie echter geleid tot een situatie waarin Wilders’ invloed binnen en buiten het kabinet groter is geworden, terwijl NSC steeds vaker wordt weggezet als de partij die vooral ‘moeilijk doet’ binnen de coalitie.
Dit gevoel wordt ook nog eens versterkt door de manier waarop VVD, BBB en PVV reageren op kritiek vanuit NSC. Zoals Hertzberger het verwoordde: "Er ontbreekt de wil om echt samen te werken in de coalitie." Vooral de VVD lijkt een bron van frustratie. NSC-vicepremier Eddy van Hijum en minister Judith Uitermark krijgen regelmatig te maken met een combinatie van afwijzing en vijandigheid, zowel in de ministerraad als via sociale media. De sneer van VVD-leider Dilan Yesilgöz naar Van Hijum, waarin ze zijn beleid 'teleurstellend' noemde, is een beslist niet het enige voorbeeld van de zichtbaar gespannen verhoudingen.
Binnen NSC groeit de vraag of de partij zich nog langer staande kan houden in deze coalitie. De kritiek vanuit de achterban is hard; leden en kiezers voelen dat de partij onvoldoende ruimte krijgt om haar plannen te realiseren. Sommigen hebben het vertrouwen al verloren: "De PVV wíl niks oplossen", stelt een kiezer. Deze teleurstelling is tekenend voor de bredere onvrede binnen de partij over het gebrek aan tastbare resultaten en de voortdurende compromissen die nodig zijn om de coalitie overeind te houden.
Het vertrek van Hertzberger en Zeedijk toont aan hoezeer NSC intern verdeeld is over de koers. Terwijl een deel van de fractie gelooft dat regeringsdeelname essentieel is om iets te kunnen bereiken, voelt een ander deel zich juist verraden door de samenwerking met de PVV. Dit interne conflict heeft niet alleen geleid tot verlies van Kamerleden, maar ook tot groeiende spanningen binnen de partijorganisatie. Tijdens het ledencongres van vandaag zullen deze spanningen ongetwijfeld duidelijk naar voren komen.
Voor Omtzigt betekent dit alles opnieuw een zware uitdaging. Na maanden van afwezigheid keerde hij afgelopen week terug in een partij die wankelt onder interne en externe druk. Hoewel hij nog steeds een belangrijke inspiratiebron is voor veel NSC-leden, klinkt ook kritiek op zijn leiderschap.
De coalitiepartners maken ondertussen handig gebruik van de kwetsbaarheid van NSC. Wilders blijft provoceren met zijn uitspraken, terwijl BBB en VVD hun agenda’s proberen door te drukken, vaak zonder rekening te houden met de zorgen van NSC. Het recente tumult rondom de rellen in Amsterdam toonde opnieuw aan hoe verdeeld de coalitie is. Waar PVV en VVD direct hard inhakten op de zogenaamd ‘mislukte integratie’, probeerde NSC een genuanceerdere toon aan te slaan. Dit leidde tot een gevoel van isolatie bij NSC-bewindspersonen, die zich steeds meer teruggetrokken voelen in hun pogingen om een koers te varen die recht doet aan hun idealen.
Voor de bewindspersonen van NSC is de druk enorm. Staatssecretarissen zoals Teun Struycken (Rechtsbescherming) en ministers zoals Judith Uitermark proberen ondanks de spanningen hun beleid vorm te geven. Toch blijft het voor hen moeilijk om tastbare resultaten te boeken in een coalitie waarin verdeeldheid en wantrouwen de boventoon voeren. De plannen van Van Hijum om arbeidsmigratie aan te pakken en de kinderopvangtoeslag te hervormen, stuiten op weerstand vanuit de coalitie. Zelfs initiatieven die ogenschijnlijk weinig controversieel zijn, zoals het oprichten van een constitutioneel hof, worden vertraagd door politieke spanningen.
De vraag blijft hoe lang NSC deze situatie kan volhouden. Voor veel leden en kiezers lijkt de keuze simpel: of de partij blijft proberen om haar idealen binnen de coalitie te verwezenlijken, of ze stapt eruit en kiest voor oppositie. Maar zoals Omtzigt weet: "Wie breekt, die betaalt." Een kabinetsbreuk zou NSC op korte termijn wellicht geloofwaardigheid opleveren, maar kan ook leiden tot een situatie waarin de partij geen invloed meer kan uitoefenen op het landsbestuur. NSC staat in de peiling op hooguit vier zetels, maar dat de partij na nieuwe verkiezingen uit de Kamer verdwijnt, is ook zeker niet ondenkbaar.
De crisis binnen NSC heeft aangetoond dat het schier onmogelijk is om idealen van goed bestuur, integriteit en rechtsstatelijkheid te handhaven binnen een coalitie waarin VVD, PVV en BBB een sterk populistische koers varen. De vraag hoe NSC deze uitdaging wil en kan aangaan wordt steeds sterker. De fractie is verdeeld, de achterban teleurgesteld en de politieke speelruimte klein. Het ledencongres in Nieuwegein zal dat ongetwijfeld nog duidelijker maken.
Source: Fok frontpage