Naar de Koopgoot om kleding te halen op de pof, betalen komt later. Het kan in de flagshipstore van fastfashionwinkel H&M, waar de prijzen zo laag zijn dat het sowieso lijkt of alles gratis is, en je bij de kassa wegkomt zonder monnie. Daarna met de shoppingbag naar buiten; de manier waarop mensen als pakezels door de straten gaan, bollende tassen aan weerszijden, is een ode aan deze tijd.
Op de pof shoppen kan hier al vijf jaar, het was een redelijk bewaard geheim, maar nu willen handige handelstypes het overal mogelijk maken. In hun monopolywereld kan straks iedereen bij de kassa kiezen voor uitgesteld betalen: een samenwerking van snelgeldbedrijf Klarna (u heeft er in de krant over gelezen, het bestaat nog steeds) en onlinebetaalgigant Adyen. De ‘pilot’ wordt binnenkort ‘uitgerold’: gewoon bij het pinnen een qr-code laten zien en je krijgt een renteloze lening van dertig dagen. Het is balletje-balletje met mensen die probleemloos in de schulden duiken, o nee, het is omdat ‘betalingen meer moeten zijn dan een transactie’.
Dus wat waren ook alweer je zorgen?
De flagshipstore lijkt op een casino: alles wijst naar binnen, niets naar buiten, het is de bedoeling te verdwalen in het heldere wit van de vloeren en muren, waar kledingrekken staan te lonken als gokmachines. Het is alsof je in een digitale ruimte loopt, losgeweekt van de werkelijkheid.
Geen verbazing als ik aan de kassa vraag of het op de pof kan. Dat is al ingeburgerd. De ‘doelgroep’ haalt graag tassenvol onbetaalde kleding, zegt een verkoper: ze ontwijken er de rijen voor de paskamers mee en brengen het later terug. Of niet. Het levert extra werk op, maar over de maatschappelijke ontwrichting gaat het niet.
Even mijn telefoon instellen – ‘member’ van H&M ben ik al geworden, nu moet de Klarna-app geïnstalleerd en die wil dingen weten. Geholpen door de gratis openbare winkelwifi is het een kwestie van rijbewijs uploaden, codes invoeren en klaar. Nu weten allerlei bedrijven alles van me, maar is dat een probleem?
Klarna belooft vrolijk een controle op leeftijd en kredietwaardigheid, maar naar mijn draagkracht wordt niet gevraagd. Deze ‘customer journey’ kan geen obstakels gebruiken. En net als bij de gokhal overladen de apps me sinds de aanmelding met bonusvouchers en een plus-status: betalen is meer dan een transactie.
Makkelijk schulden maken – niemand wil dit, iedereen boos, van de plaatselijke winkeliersvereniging tot de politiek. De Tweede Kamer nam unaniem een motie aan voor een acuut verbod, maar de twee betrokken staatssecretarissen houden dat netjes af. Lastig, lastig om die samenlevingsontwrichtende geldcowboys aan te pakken, waarom is niet zo duidelijk. Oja, het mag nog niet van de Europese Unie, loog de bewindspersoon. Want het mag natuurlijk wel.
Grote zorgen, kleine daden, zie wat er met het onlinegokken is gebeurd.
Klarna en klonen (Riverty, Billink, iDeal in3 – die laatste vindt zichzelf een kei in ‘sociaal verantwoord cashflowbeheer’) floreren in het vacuüm van de afwezige regelgeving: zolang ze geen rente vragen hoeven ze aan weinig regels te voldoen, en krijgt de klant geen ellendig vinkje bij het BKR. Veel beter dan gewoon krediet, zeggen de cowboys. Ook dat is ultieme marketing: van kritiek een pluspunt maken.
In de Koopgoot tref ik meiden die ongegeneerd zeggen dat ze een paar honderd euro hebben ‘uitstaan’ bij Klarna. Alsof het geen geld betreft. Gek genoeg was op dezelfde plek deze zomer een overheidscampagne tegen uitgesteld betalen: pal voor de H&M werden zoetzure ijsjes uitgedeeld. Eerst het zoet dan het zuur was de boodschap, met steun van de ministeries van Financiën en Sociale Zaken, die ook negen (!) tips hebben tegen de ‘betaal-later-kater’.
Niet ingrijpen, wel een dure ingewikkelde communicatiecampagne. Dat mensen in de schulden komen ligt niet aan de bedrijven, het ligt aan de mensen zelf.
Sta ik dan aan de cash desk met mijn slim fit colbertje en heavyweight cotton T-shirt. Maar hoe de verkoper ook codes invoert, mijn device wil ‘helaas’ niet werken.
Het enige medicijn tegen schulden maken: ter plekke betalen, en anders met lege handen naar huis.
Over de auteur
Toine Heijmans is rondreizend columnist van de Volkskrant. Daarnaast is hij romanschrijver.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns