Recent onderzoek naar het virus dat de ziekte mpox veroorzaakt, heeft aangetoond dat een specifieke variant, aangeduid als clade Ia, zich mogelijk steeds gemakkelijker tussen mensen verspreidt. Is dat inderdaad het geval, dan kan dat de inspanningen bemoeilijken om de ziekte in Centraal-Afrika, waar het aantal infecties het afgelopen jaar aanzienlijk is toegenomen, in te dammen. Wetenschappers staan voor een raadsel over de oorzaak van deze plotselinge stijging.
De variant clade Ia lijkt zich nu consistent van mens op mens te verspreiden, vermoedelijk ook via seksueel contact, binnen een uitbraak in Kinshasa, de hoofdstad van de Democratische Republiek Congo (DRC). Voorheen stond deze variant erom bekend vooral via dier-op-mens overdracht verspreid te worden in Centraal-Afrika.
Dr. Placide Mbala, hoofd epidemiologie en mondiale gezondheid aan het Nationaal Instituut voor Biomedisch Onderzoek in Kinshasa, benadrukt dat virussen voortdurend evolueren, en verwijst hierbij naar eerdere gevallen zoals Ebola en COVID-19. “We weten dat virussen zich aanpassen, maar we weten niet hoe ver deze aanpassingen kunnen gaan. We verzamelen gegevens om te begrijpen hoe deze evolutie plaatsvindt,” aldus Mbala. De voorlopige resultaten, die nog niet door vakgenoten zijn beoordeeld, werden op 22 oktober gepresenteerd op het Virological-forum, een platform voor discussies over genoom-epidemiologie.
Het apenpokkenvirus kent vier bekende varianten, aangeduid als clades Ia, Ib, IIa en IIb. Traditioneel kwamen clade I-virussen vooral voor in Centraal-Afrika, terwijl clade II-virussen zich voornamelijk in West-Afrika bevonden. Dit patroon veranderde halverwege de jaren 2010, toen een clade II-virus een uitbraak veroorzaakte in Nigeria. Sommige onderzoekers toonden eerder al aan dat de variant mogelijk overdraagbaar was via seksueel contact, een voorspelling die later werd bevestigd door de wereldwijde uitbraak van clade IIb in 2022. Deze uitbraak heeft sindsdien meer dan 90.000 mensen geïnfecteerd en duurt nog steeds voort.
Binnen clade I werd de variant Ia historisch gezien vooral geassocieerd met infecties bij kinderen in afgelegen regio’s van Centraal-Afrika. Maar in eind 2023, in de oostelijke regio's van de DRC, werd een toenemende uitbraak gedetecteerd in stedelijke gebieden, waar de infecties onevenredig vaak sekswerkers troffen. Dit wees erop dat deze variant, net als clade IIb, ook gemakkelijker van persoon tot persoon kan worden overgedragen.
Genoomonderzoek bevestigde dat de variant verantwoordelijk voor deze uitbraak in het oosten van de DRC significante genetische verschillen vertoont ten opzichte van eerdere clade I-virussen, wat leidde tot de aanduiding van de nieuwe variant Ib. Deze clade Ib-variant is inmiddels ook geïdentificeerd in verschillende landen, waaronder het Verenigd Koninkrijk, Zweden, Thailand, India, Duitsland en zes andere Afrikaanse landen die nog nooit eerder gevallen van mpox hadden gerapporteerd. In de DRC zijn de gevolgen het zwaarst: het land meldde bijna 36.000 vermoedelijke infecties en meer dan 1.000 sterfgevallen in 2024.
Bijna een jaar na de ontdekking van clade Ib in het oosten van de DRC, roept nu ook clade Ia zorgen op bij gezondheidsautoriteiten. Deze variant neemt eveneens toe in de westelijke regio’s en in Kinshasa, wat een bedreiging vormt voor de 17 miljoen inwoners van de hoofdstad. De aanwezigheid van zowel Ia als Ib in Kinshasa vergroot ook de kans dat clade I zich internationaal kan verspreiden, aangezien de stad een belangrijk reis- en transportknooppunt is.
Gezondheidsfunctionarissen gebruiken genoomsequencing om de uitbraak op te sporen. In het kader hiervan hebben Mbala en zijn collega’s virusmonsters geanalyseerd van infecties in Kinshasa. In zowel clade Ia als Ib vonden zij een specifiek patroon van genetische mutaties die wijzen op een voortdurende interactie tussen het virus en het menselijke immuunsysteem. Dit patroon zou onwaarschijnlijk zijn zonder aanhoudende verspreiding van mens op mens.
Eerder onderzoek, gepubliceerd in augustus 2024, toonde dergelijke evolutionaire signalen nog niet aan in de meer landelijke, endemische gebieden van de DRC. Dit suggereert dat de huidige evolutie mogelijk een nieuw fenomeen is. Jason Kindrachuk, een viroloog aan de Universiteit van Manitoba in Canada, bevestigde dat dit patroon niet werd waargenomen in eerdere monsters, wat er op wijst dat de situatie in Kinshasa uniek lijkt.
Daarnaast bestaat de mogelijkheid dat clade Ia, net als clade Ib, overdraagbaar is via seksueel contact. Onderzoekers meldden vorig jaar het eerste waarschijnlijke geval van seksueel overdraagbare clade I mpox, en een nieuw rapport over een vergelijkbare casus is onderweg.
Gezien het feit dat clade I al sinds 1970 tussen dieren en mensen circuleert in de DRC, is het volgens Kindrachuk belangrijk om te onderzoeken waarom clade Ib plotseling opdook in 2023 en waarom Ia een toename in infecties veroorzaakt in de afgelopen twee jaar. Hij vraagt zich af of deze veranderingen te maken hebben met betere bewaking, verhoogd bewustzijn op gemeenschapsniveau, veranderingen in menselijk gedrag na de COVID-19-pandemie of een grotere afhankelijkheid van contact met wilde dieren.
Voorlopig zullen de plannen om de eerste doses van het mpox-vaccin op het Afrikaanse continent uit te rollen niet worden gewijzigd op basis van deze nieuwe bevindingen, aldus Nicaise Ndembi, viroloog bij de Afrikaanse Centra voor Ziektebestrijding en Preventie in Addis Abeba. De doses worden al toegewezen aan regio’s met hogere aantallen infecties, ongeacht welke specifieke virusvariant daar voorkomt.buiten de grenzen van de aarde.
Source: Fok frontpage