Gescheld en gepest is op sociale media helaas aan de orde van de dag. Hoe lossen we dat op? Het weren van anonieme accounts ligt misschien voor de hand, maar volgens experts schieten we daar niets mee op.
Zo nu en dan steekt discussie de kop weer op of we niet beter afstand kunnen doen van anonieme accounts. Veel mensen zien daarin de oplossing om de giftige sfeer op sociale media aan te pakken. Zelfs zanger Gordon riep drie jaar geleden daartoe op. Hij stelde voor om profielen te koppelen aan de DigiD of het BSN-nummer van Nederlanders. Het idee was dat mensen dan wel wat beter over hun reacties zouden nadenken.
Vorig jaar diende voormalig Tweede Kamerlid Nilüfer Gündogan een motie in waarin ze de regering vroeg te onderzoeken wat de risico's van anonimiteit op sociale media waren. "Anonimiteit op internet is een groot goed, maar kan leiden tot excessen", schreef ze. Ook vroeg ze mogelijke oplossingen te onderzoeken.
De Wageningen University & Research (WUR) bekeek tientallen internationale studies over dit onderwerp, waarna staatssecretaris Zsolt Szabó (Digitalisering) de Kamer informeerde over de uitkomsten. Hij schrijft zich te kunnen voorstellen dat mensen zich online beter gedragen als ze niet anoniem zijn. "Maar er zijn principiële en pragmatische argumenten om anonimiteit op sociale media niet te verbieden."
Rens Vliegenthart is hoogleraar strategische communicatie in Wageningen en een van de onderzoekers. Hij schrijft dat anonimiteit op sociale media vaak gepaard lijkt te gaan met onbeleefdheid. Al is het volgens hem niet gezegd dat die onbeleefdheid specifiek te wijten is aan de anonimiteit van degene die berichten deelt.
Volgens Rejo Zenger van burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom ligt het voor een deel aan de manier waarop sociale media zijn vormgegeven. "Ze bieden weinig stimulans voor nuance", zegt hij. "Vaak worden reacties snel, kort en vanuit de onderbuik gedeeld. Dat kun je verhelpen door bijvoorbeeld een vertraging in te bouwen, zodat je wat langer over je reactie kan nadenken. Na een uurtje is die misschien al afgezwakt."
Het onderzoek van WUR laat ook zien dat recente studies vaker wijzen op negatieve gevolgen van anonimiteit. Dat geldt met name voor de kwaliteit van online discussies. Al wijst Vliegenthart er wel op dat extreme reacties in de Verenigde Staten vaker voorkomen, omdat het medialandschap en de politieke situatie daar anders zijn. "Er bestaat daar een scheidslijn in de samenleving tussen Republikeinen en Democraten", zegt hij. "Dat zie je online terug in politieke discussies. Wij denken dat het Nederlandse meerpartijenstelsel een dempende invloed heeft op de felheid van online discussies."
Al zijn er bepaalde onderwerpen die in Nederland zorgen voor extreme reacties en discussie. "Denk aan de antivaxbeweging of groepen mensen die de overheid niet erkennen", zegt hij.
Met de bekendmaking van identiteiten los je zoiets niet op, denkt Zenger. "Je zal zien dat iemand die niet anoniem is, ook kort door de bocht kan zijn of reacties plaatst die over de schreef gaan." Daarnaast denkt hij dat zo'n oplossing juist nieuwe problemen met zich meebrengt. "Je laat meer gegevens achter bij Amerikaanse bedrijven zoals Meta, dat geen goed trackrecord heeft als het gaat om het vertrouwelijk opslaan van persoonlijke gegevens. De informatie kan lekken en verhandeld worden. Dat wil je ook niet riskeren."
Anoniem zijn zorgt niet altijd voor online gedoe. Het brengt ook voordelen met zich mee. "Het is een uitkomst voor mensen die kwetsbare meningen willen uiten, voor hun seksuele voorkeur willen uitkomen of zich tegen een autoritair regime proberen af te zetten", zegt Vliegenthart.
Online anonimiteit heeft dus voor- en nadelen, concludeert de staatssecretaris: "Het kabinet ziet meer in een gecombineerde inzet van wettelijk verplichte moderatie van sociale media bedrijven en intensivering van interventies door politie en justitie wanneer strafbare feiten worden begaan."
Zenger en Vliegenthart begrijpen die aanpak, al denkt Zenger dat betere moderatie vooral zorgt voor symptoombestrijding. "Goede moderatie is mooi als berichten worden gerapporteerd, maar ze zijn wel al geplaatst", zegt hij.
Daar is meer voor nodig, denkt hij. "Facebook probeert bijvoorbeeld mensen van alle doelgroepen, kleuren en generaties te herbergen op één forum met één interface. Het is een nobel idee om extreem links en extreem rechts bij elkaar te brengen, maar het het levert automatisch een extremere discussie op. We zouden denk ik gebaat zijn bij platforms die meer niches aanspreken. Meer platforms, meer variatie: gematigde discussies."
Source: Nu.nl economisch