Slechts drie Kamerleden zijn present als vier deskundigen op verzoek van de Tweede Kamer tijdens een rondetafelgesprek de zorgelijke toestand bespreken van de democratische rechtsstaat in de Europese Unie. Te druk – beoogd voorzitter Caroline van der Plas (BBB) is net als Henk Vermeer (BBB) bezig het kabinet te redden, dat langs de steile randen van de rechtsstaat scheert met de asielnoodwetgeving omwille van het volksgevoel.
De vier deskundigen vertellen hoe fragiel de democratische rechtsstaat is, hoe lastig te beschermen, en hoe moeilijk terug te winnen. ‘U heeft twee minuten per persoon’, begint voorzitter Thom van Campen (VVD), maar gezien de magere opkomst krijgen ze alle tijd.
‘Eerbiediging van de rechtsstaat is bepaald geen vanzelfsprekendheid’, zegt Nicolaas Bel van de Europese Commissie, die sinds kort elk jaar een grondig rapport maakt van de situatie. Uiteraard gaat het over Polen, Hongarije en Slowakije, en inmiddels ook Italië. Nederland komt in de allerlaatste minuut ter sprake.
Over de auteur
Toine Heijmans is rondreizend columnist van de Volkskrant. Daarnaast is hij romanschrijver.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Michiel Luining (Universiteit Antwerpen) vertelt weer eens hoe ‘het Orbán-regime’ in Hongarije rechters en media aan banden legt. ‘De strijd tussen democratie en autoritair denken is in heel de Europese Unie zichtbaar’, staat in de position paper die hij voor de Tweede Kamer schreef.
Hoogleraar en rechter Kees Sterk vertelt hoe Polen probeert de rechtsstaat te herstellen, maar dat gaat ‘niet erg vlot’: de zittende president zal elke stap ten goede ‘met een veto treffen’, de rechtspraak is er akelig verweven met oude politiek.
Het is even bekend als angstwekkend dichtbij. De rechtsstaat is een diamant met vele vlakken, probeer ’m maar eens op te vangen als-ie uit je handen valt.
Het is op de dag dat wetenschappers in NRC vertellen hoe zwak in Nederland de positie van de rechterlijke macht is ten opzichte van de politiek – ze pleiten voor versteviging. Het is op de dag dat Viktor Orbán zegt dat hij de Europese Unie als een mogendheid ziet die in zijn land een ‘marionettenregering’ wil installeren.
Zoals bekend ziet Geert Wilders in Orbán niet alleen een vriend, maar ook een politiek voorbeeld. Vele persoonlijke en zakelijke lijnen lopen van Hongarije naar de PVV en dit kabinet, maar niemand weet precies hoe en wat dat dan betekent. Je kunt het nergens vragen, want de grootste partij van het land blijft weg bij dit rondetafelgesprek en praat sowieso niet met de pers (‘tuig van de richel’). Wel maakt ze rechters verdacht, net als Orbán.
ANP persalarm: staatsnoodrecht van tafel. Toch is er maanden over gepraat – de premier gebruikt graag het omfloerste begrip ‘110-111’ (Vreemdelingenwet), ter bagatellisering.
Bij het rondetafelgesprek zijn aanwezig Kamerleden Thom van Campen (VVD), Isa Kahraman (NSC) en Laurens Dassen (Volt). Ze stellen goed voorbereide vragen, maar kunnen niet op tegen de leegte van de commissiezaal. Als landen afglijden, vraagt Kahraman, ‘wat kunnen we dan nog doen?’
Hoogleraar Rick Lawson pleit voor samenwerking, maar zegt ook: als je steeds wijst naar bepaalde regeringen, leidt dat ook weer tot argwaan en ergernis, waardoor je minder kunt bereiken.
Nicolaas Bel: ‘Het is duidelijk dat de rechtsstaat geen rustig bezit is.’
Een dag later bel ik Kahraman, die met de matige opkomst in zijn maag zit. ‘Ik snap het, het zijn de laatste dagen voor het herfstreces, maar op ons verzoek zaten daar wel vier experts.’
Daarna begint hij een lofzang op de Nederlandse democratie. Hij is voormalig asielzoeker, ‘elke dag voel ik me bevoorrecht’ – in Turkije wachtte hem een toekomst als ‘analfabete herder’. Hier wachtte een studie aan Nyenrode, een topbaan op de Zuidas en het Tweede Kamerlidmaatschap.
Als nieuwkomer valt hem de ‘tone of voice’ op in de Kamer. ‘Hoe mensen soms tekeergaan. Ik ben geen jurist, maar voor mijn gevoel is dat ook een ondermijning van de democratische rechtsstaat. Wij Kamerleden zijn het voorbeeld, ons gedrag wordt overgenomen in de samenleving. Dat houd ik mezelf elke dag voor.’
Waar moeten wij als parlementariërs op letten, stelt Thom van Campen de allerlaatste vraag tijdens het rondetafelgesprek, als het om de Nederlandse rechtsstaat gaat?
Nicolaas Bel: ‘Ik zou willen zeggen: wees waakzaam. Wees waakzaam in eigen land.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns