De laatste kolencentrale van het Verenigd Koninkrijk sluit voorgoed de deuren. De sluiting van de energiecentrale die dateert uit 1968, staat symbool voor een land dat vol gas de groene transitie in wil gaan.
De sluiting van Ratcliffe-on-Soar luidt het einde van een tijdperk in. De Uniper-centrale was de laatste die nog iedere dag op kolen stookte om elektriciteit op te wekken. Met 2000 MW was Ratcliffe een aanzienlijke energiebron in de regio. Ter vergelijking, de grootste kolencentrale van Nederland (Eemshaven) heeft een vermogen van 1.560 MW.
Het is bijna niet voor te stellen dat het VK in de negentiende en twintigste eeuw een van de grootste kolenproducerende land ter wereld was. Sinds de jaren negentig heeft het land de ene na de andere centrale gesloten als onderdeel van de nationale energiestrategie en strengere milieu-eisen.
Op gebied van het uitbannen van steenkool loopt het VK al een tijdje voor op het overgrote deel van Europa. "Het land kon ook best ambitieus zijn, want net als Noorwegen en Nederland had het gasvelden," vertelt Louise van Schaik, hoofd EU & Global Affairs bij Clingendael.
Al in 2009 verbood de Britse energieminister Ed Miliband de komst van nieuwe kolencentrales, tenzij die effectief gebruikmaakten van CCS (het afvangen en opslaan van CO2). Maar die technologie stond in de praktijk in de kinderschoenen.
De regering van Theresa May stelde in 2016 een ultimatum: op 1 oktober 2025 zouden alle centrales gesloten zijn. Na de klimaattop in Glasgow werd dat nog eens met een jaar vervroegd. Met andere woorden: morgen is het zover.
Nu haalt het land zijn energie vooral uit aardgas en windenergie, en in mindere mate uit kernenergie en kolen (zie grafiek). Daarnaast importeert het VK tegenwoordig meer elektriciteit, tussen de 10 en 15 procent van het totale verbruik, schat expert energietransitie Martien Visser.
Volgens de onafhankelijke klimaatdenktank Ember is het overigens niet zo dat gas het gat heeft opgevuld dat steenkool heeft achtergelaten: het aandeel gas in de elektriciteitsproductie steeg de laatste tien jaar minimaal (van 28 naar 34 procent).
In plaats daarvan verdriedubbelde windenergie en daalde de elektriciteitsvraag juist (onder meer vanuit de industrie). Door de afbouw van steenkool is de uitstoot van de energiesector sinds 2012 met bijna drie kwart gedaald.
De nieuwe Labour-regering van Keir Starmer bouwt daarop voort en heeft voor de korte termijn ambitieuze plannen met klimaat en energie. Zijn regering wil vaart zetten achter de bouw van nieuwe wind- en zonneparken. Die moeten de elektriciteitsopwekking van het hele VK al in 2030 uitstootvrij maken (in plaats van in 2035).
Experts achten het niet waarschijnlijk om op die snelheid fossiele brandstoffen uit te bannen. Volgens Visser zet het VK flinke stappen op hernieuwbare energie, maar blijven de mogelijkheden van opslag als het niet waait en de zon niet schijnt achter. Daar sluit Van Schaik van Clingendael zich bij aan. "Uitstootvrij in 2030 is op papier mogelijk, als het weer meezit."
Optimistisch of niet, in de Britse plannen is hoe dan ook geen ruimte meer voor kolencentrales. Steenkool is na bruinkool de meest vervuilende fossiele brandstof. Volgens het IPCC moeten kolencentrales eerder dicht en nieuwe bouwplannen gecanceld worden om de opwarming van de aarde te beperken tot 2 graden.
Het VK is niet het eerste Europese land dat steenkool in de ban doet. België zette al in 2016 al dezelfde stap. Het VK is wél het eerste land uit de G7 (de zeven grote westerse economieën) dat stopt met het verbranden van kolen.
Binnen Europa zijn best grote verschillen: landen als Duitsland en Polen zijn juist erg afhankelijk van steenkool voor hun elektriciteit. Dat komt volgens Van Schaik doordat in Europese verdragen is vastgelegd dat energie een nationale bevoegdheid is. Ieder land maakt zijn eigen keuzes, op basis van culturele, economische of politieke motivatie.
In Nederland draaien op dit moment nog vier kolencentrales, onder meer op de Maasvlakte en in de Eemshaven in Groningen. De Nederlandse centrales zijn een stuk kleiner dan Ratcliffe. Volgens nationale wetgeving moeten alle kolencentrales in Nederland op 1 januari 2030 sluiten.
Maar het aandeel van kolen in onze stroomopwek daalt nu al. Uit cijfers van statistiekbureau CBS werd vrijdag duidelijk dat de hoeveelheid elektriciteit opgewekt uit kolen het afgelopen jaar met bijna 40 procent daalde. Dat had alles te maken met de zon en de wind, die deze periode meer en goedkopere elektriciteit leverden.
Source: Nu.nl economisch