Onderweg naar Kyiv met het vijfde konvooi hulpgoederen van Protect Ukraine maken we een tussenstop in Brody om een gedenkplaat voor Joseph Roth te bevestigen. Ook al is het oorlog, de cultuur heeft toch ook aandacht nodig.
Over de auteur
Tommy Wieringa is schrijver en columnist voor de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
De plaquette komt te hangen in de Voelytsja Zolota, in de Oostenrijkse tijd de Goldgasse geheten, in het centrum van de stad. Daar werd volgens biograaf Keiron Pim in 1894 Joseph Roth geboren.
Brody, een onaanzienlijk Oekraïens provinciestadje, was toen de meest oostelijke stad van de Dubbelmonarchie, aan de overzijde van de grens begon het onmetelijke tsarenrijk. Naast de steeg bevindt zich een snoepwinkeltje. In februari, toen we hier ook op doorreis waren, vroeg ik eigenaresse Natalya of ze het goed vond dat er een gedenkplaat tegen de buitenmuur kwam – een zo illustere zoon van de stad moest toch zo veel mogelijk worden herdacht. Nu komt Natalya met een bezempje naar buiten om de spinnenwebben van de muur te verwijderen.
Met een accuboor en schroeven bevestigen we de robuuste plaat van geborsteld messing aan de muur, waar in het Oekraïens, Duits, Engels en Jiddisch op staat te lezen: ‘Hier, in een verdwenen huis op de binnenplaats achter deze steeg, werd in 1894 Joseph Roth geboren, een van de grootste schrijvers van de 20ste eeuw.’ De Jiddische vertaling was door allerlei stommiteiten in spiegelschrift op de eerste plaquette terechtgekomen, de fout werd nog net op tijd ontdekt om nog een tweede te kunnen laten maken.
De laatste schroef zit juist in de muur wanneer zich een voorbijganger bij ons voegt, de tekst leest en dan met misprijzend hoofdschudden zegt: ‘Nonsens.’ Het is een reus van zeker 130 kilo, een bouwvakker of een ijzervlechter in een marineblauw T-shirt waar zware armen uit steken.
Waarom, wil ik weten, en hij herhaalt: ‘Nonsens. Joseph Roth is in de stationsbuurt geboren en niet hier. Jullie brengen mythes naar Brody, niet de waarheid. Dit is nonsens’. Het woord begint me te ergeren, het is alsof er steeds een kloddertje spuug op het mooie glanzende oppervlak van de gravure landt.
Ik toon hem de biografie van de Brit Keiron Pim, Eindeloze vlucht, waar in het fotokatern dit huis is afgebeeld, de Voelytsja Zolota 18-20.
‘Keiron Pim schrijft nonsens’, zegt de reus met zo mogelijk nog meer verachting op zijn gezicht dan zo-even. Hij opent zijn telefoon en toont zijn Facebook-correspondentie met de Roth-biograaf. ‘Ik heb het hem geschreven, dat het nonsens is, maar hij luisterde niet.’ Hij wijst op de gravure. ‘Zo komt de nonsens naar Brody.’
De grote man blijkt misschien meer recht van spreken te hebben dan ik aanvankelijk dacht, hij wees de biograaf terecht vanuit zijn autoriteit als directeur van het districtsmuseum van Brody. Zwijgend kijken we naar de gravure op het verkeerde huis. Hij hangt een beetje scheef, zie ik.
Ik vrees dat de grote man het eraf komt slopen zodra we onze hielen gelicht hebben, zodat ik hem een voorstel doe: als hij met kracht van documenten het echte geboortehuis kan aanwijzen, komen we volgende keer terug om deze plaquette te verwijderen en elders een nieuwe te bevestigen. Door hem erbij te betrekken, hoop ik dat hij deze prachtige gedenkplaat tot nader order zal bewaken. Mijn hand verdwijnt geheel in de zijne wanneer we de afspraak bezegelen.
Wordt vervolgd.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns