Het Midden-Oosten zit vol schurende feitjes die wij in het Westen liever vergeten. Een terugkerende zwarte bladzijde zijn luchtaanvallen op onschuldige burgers en pogingen om daar via het internationale recht een einde aan te maken.
In 1925 gooide Frankrijk, toen de koloniale machthebber in Syrië, bommen op de oude binnenstad van Damascus. Aanleiding was een gewelddadige opstand tegen de Franse overheersing. Massaexecuties hielpen niet om de Syrische rebellen eronder te krijgen. Daarom stuurden de Fransen hun jachtvliegers. Ze maakten meer dan 1.400 burgerdoden.
De Volkenbond, voorloper van de Verenigde Naties, in die tijd de hoeder van het internationale recht, boog zich over de vraag: waren deze Franse luchtaanvallen in Syrië, met zoveel burgerdoden en verwoesting, toegestaan? Jazeker, luidde het oordeel.
Over de auteur
Ana van Es is rondreizend columnist voor de Volkskrant. Eerder was ze onder meer correspondent in het Midden-Oosten.
Met hun bommenwerpers waren de Fransen op een mission civilisatrice, een beschavingsmissie. Syriërs waren geen volwaardige wereldburgers, maar ‘politieke minderjarigen’ die aan de hand van Frankrijk moesten worden opgevoed. Verzet tegen dit systeem zou ‘de dag van volledige bevrijding niet dichterbij brengen’.
Bijna een eeuw later maakte de Syrische president Assad met nietsontziende luchtaanvallen op onschuldige burgers een einde aan een volksopstand tegen zijn bewind. De internationale gemeenschap sprak ditmaal haar afkeuring uit over deze bombardementen, maar de wil ontbrak om Assad aan te pakken.
Vrijdag boog de Hoge Raad zich over het leveren van onderdelen voor F-35-gevechtsvliegtuigen. Via een regional warehouse op vliegbasis Woensdrecht worden deze onderdelen geleverd aan Israël, dat de F-35 inzet bij luchtaanvallen op Gaza. Het gerechtshof Den Haag oordeelde eerder dit jaar dat Nederland deze export moet stoppen.
Bij Israëlische bombardementen op Gaza vallen volgens het gerechtshof ‘grote aantallen burgerslachtoffers, onder wie duizenden kinderen’. De ‘domme bommen’ die Israël inzet, verwoesten woonwijken en ziekenhuizen. Er zijn aanwijzingen voor ‘ernstige schendingen’ van het oorlogsrecht.
Zittingen van de Hoge Raad trekken zelden veel bezoekers. Voor zaak 2401314 staat de rij tot buiten. ‘We zijn wat zenuwachtiger dan anders’, verzucht een portier. In het publiek houden keurige dames posters omhoog, een afbeelding van een jonge vrouw, geneeskundestudent Besan Helasa, gedood in Gaza, ‘mede mogelijk gemaakt door Nederland’. Wijselijk doen de beveiligers en rechters alsof ze niets zien.
De voorzitter richt zich in bewonderenswaardige Jip-en-Janneketaal tot de ‘heel grote hoeveelheid’ bezoekers. ‘Dit is een dag waarop de Hoge Raad alleen een luisterend oor biedt.’ De gehele procedure gaat namelijk nog maanden duren.
Juristen verstaan de kunst om grote thema’s te verpakken in saaie rechtsvragen. Een juridische vraag die de Hoge Raad zal moeten beantwoorden heeft niets te maken met het leed in Gaza, maar of drie mensenrechtenorganisaties (Oxfam Novib, Pax Nederland en The Rights Forum) deze procedure mogen voeren.
Iedereen is het hierover eens: uiteraard mag Israël zich verdedigen tegen Hamas (vinden ook de mensenrechtenorganisaties), maar Israël gaat daarbij te ver (vindt ook de regering). De landsadvocaat: ‘Het menselijk leed is enorm. De staat ziet vanzelfsprekend ook de beelden van wat er in Gaza gebeurt.’ Alleen, en dit is cruciaal: ‘Hoe erg het ook is, dat is niet wat hier vandaag in geschil is.’
De landsadvocaat schetst een fascinerend speelveld waarin Nederland, met zwakke krijgsmacht, bang is dat militaire steun uit de VS kan opdrogen wanneer wij teveel morele eisen stellen aan het F-35-programma. Samenwerking met bondgenoten moet ‘robuust en voorspelbaar’ zijn, het gaat om ‘politieke, diplomatieke, deels vertrouwelijke afwegingen’.
Het VN-Wapenhandelsverdrag bevat volgens de landsadvocaat een geitenpaadje om te voorkomen dat mensenrechten te luid klinken. ‘De conclusie is dat de staat grote beleids- en beoordelingsvrijheid toekomt.’ De rechter behoort zich volgens de regering niet te mengen in dit spel, met onder de streep inwoners van een ver land die doodgaan.
Ondertussen gaan de Israëlische luchtaanvallen gewoon door. De F-35-onderdelen worden namelijk nog steeds geleverd. Niet meer vanuit Woensdrecht, maar met een buitenlandse omweg. Wat de Hoge Raad ook oordeelt, in Gaza zal er geen bom minder om vallen.
a.vanes@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns