Er moeten de komende jaren tientallen miljarden euro's worden geïnvesteerd in het elektriciteitsnet, maar wie betaalt de rekening? De energie-intensieve industrie is alvast een stevige lobby begonnen om onder deze kosten uit te komen.
Het zal de meeste mensen zijn ontgaan, maar voor enkele tientallen bedrijven was het vorig jaar een bittere pil: marktwaakhond ACM maakte een einde aan een flinke korting voor grootverbruikers van elektriciteit. Die zorgde ervoor dat een aansluiting op het stroomnet tot wel 90 procent goedkoper was voor de allergrootste verbruikers.
Het ging om forse bedragen: de 35 bedrijven die de korting gebruikten, bespaarden hierdoor in 2021 nog 82 miljoen euro. En de afschaffing komt op een pijnlijk moment, net nu de nettarieven sterk zijn gestegen door de energiecrisis en de steeds grotere investeringen in het stroomnet. In de komende jaren was de volumekorting honderden miljoenen euro's per jaar waard geweest.
Maar volgens de ACM was die niet gerechtvaardigd, omdat grootverbruikers niet daadwerkelijk voor lagere kosten bij de netbeheerder zorgen. De grootste energieslurpers moeten nu honderden miljoenen euro's per jaar betalen, maar dat is volgens de waakhond een eerlijke prijs voor de kosten die ze zelf veroorzaken.
Dit verdelingsvraagstuk wordt de komende jaren steeds belangrijker. Momenteel betalen de meest energie-intensieve bedrijven 18 procent van alle netkosten, becijferde TenneT. Moeten die bedrijven ook zo'n aandeel betalen van de tientallen miljarden die we in het stroomnet gaan investeren, of leggen we de rekening bij burgers en kleine bedrijven?
De industrie wijst op de grote verschillen met het buitenland. Daar worden grote energieverbruikers nog wél gematst met de nettarieven. De Nederlandse energie-intensieve bedrijven zouden in Duitsland, Frankrijk en België honderden miljoenen euro's minder betalen, blijkt uit onderzoek van Aurora in opdracht van grootverbruikers als Tata Steel, Shell en Chemelot.
"Dit kan zo niet doorgaan", reageerde werkgeversorganisatie VNO-NCW. Investeringen in verduurzaming komen in het gedrang, denkt VEMW, de brancheorganisatie van grote energiegebruikers. Door het verschil in tarieven is er volgens de organisaties een groot concurrentienadeel voor Nederlandse bedrijven.
Wel lijkt er ook in het buitenland verandering op gang te komen. De Duitse evenknie van de ACM wil een vergelijkbare grootverbruikerskorting schrappen en vervangen door een regeling die stimuleert dat bedrijven vooral stroom gebruiken als er veel wind- en zonne-energie beschikbaar is. Daar is de Duitse industrie het op zijn zachtst gezegd niet mee eens. "Totaal gestoord", fulmineerde de voorman van branchevereniging BVMW tegenover Bild.
"Dat is wel de kant die we op moeten gaan", zegt Sanne de Boer, analist energietransitie bij RaboResearch. Ook als we door mega-investeringen minder last hebben van files op het stroomnet, blijft de capaciteit beperkt. "Er zal een noodzaak blijven om veel slimmer van de infrastructuur gebruik te maken dan we altijd hebben gedaan."
In Nederland kunnen grote energiegebruikers volgend jaar voor het eerst korting krijgen als ze de spits op het stroomnet mijden. Maar gemiddeld gezien zullen de nettarieven flink blijven doorstijgen, door de miljardeninvesteringen in het stroomnet.
Vooral de grote bedragen die worden gestoken in het elektriciteitsnet op de Noordzee hebben een grote impact. Industriële bedrijven zeggen weliswaar voorstander te zijn van die verduurzaming, maar willen niet opdraaien voor de aanleg van de infrastructuur.
Ze hebben daarom een plan klaarliggen om in ieder geval deels onder die kosten uit te komen. Betaal de investeringen in het elektriciteitsnet uit de staatskas, is hun oproep. Dat deden we immers ook bij de aanleg van de Afsluitdijk en de Deltawerken, schreef energiedirecteur Albert Kassies van Tata Steel onlangs. Door die zaken te betalen uit de "algemene middelen" - de schatkist - creëerden we ruimte voor economische groei.
Het klinkt misschien logisch om op die manier te betalen voor landelijke infrastructuur, maar echt rechtvaardig is het niet, denkt Boris Schellekens. Hij deed voor Stichting SOMO onderzoek naar de grootste energiegebruikers. "De energie-intensieve basisindustrie draagt onevenredig weinig bij aan de algemene middelen, ten opzichte van de energie die ze consumeert", zegt hij. Van bedrijven als Tata Steel en Shell is bekend dat ze er alles aan doen om juist zo min mogelijk belasting te betalen in Nederland.
Via de nettarieven betalen de grootverbruikers voor de kosten die ze zelf veroorzaken op het stroomnet. "Gelijke monniken, gelijke kappen", zegt Schellekens. Bovendien zijn deze kosten een prikkel om het energieverbruik te beperken. Als we de investeringen uit de staatskas betalen, verdwijnt die logica.
Toch valt er om een andere reden wel wat te zeggen voor het gebruik van belastinggeld om het stroomnet uit te breiden, zegt De Boer van RaboResearch. Het kan er namelijk wél voor zorgen dat een elektriciteitsaansluiting voor iedereen betaalbaar blijft.
Dit jaar betaalt een huishouden ruim 400 euro aan netbeheerkosten voor de elektriciteitsaansluiting. Dat bedrag is de afgelopen jaren al flink gestegen. Als alle investeringen in het stroomnet via de elektriciteitsrekening worden betaald, zal die flink blijven stijgen. En iedereen betaalt hetzelfde, of je nou in de bijstand zit of miljonair bent.
Door de investeringen in het stroomnet uit belastinggeld te betalen, kan de energierekening worden gedrukt. Daar profiteren vooral armere huishoudens van, omdat die een relatief groot deel van hun inkomen besteden aan energie. Mensen met een dikkere portemonnee dragen juist al meer bij aan de staatskas.
"De vraag is natuurlijk wel hoe het in de algemene middelen gedekt wordt", zegt De Boer. "Dat kan door de inkomstenbelasting te verhogen, de winstbelasting te verhogen, of meer schulden aan te gaan. Linksom of rechtsom komt de rekening bij iedereen terecht."
Verschillende ministeries voeren momenteel een onderzoek uit naar andere methoden om de investeringen in het stroomnet te bekostigen. Het resultaat wordt begin volgend jaar verwacht. Dan ligt de bal bij het nieuwe kabinet: wie betaalt, en wie wordt ontzien?
Source: Nu.nl economisch