Met de arrestatie van Pavel Doerov, oprichter van de Russische berichtenapp Telegram, heeft de Franse justitie een niet mis te verstaan signaal afgegeven. De nieuwe mediamagnaten zijn niet onschendbaar. Geen wonder dat Elon Musk, de eigenaar van het onder vuur liggende sociale mediaplatform X, nadat het nieuws over de arrestatie bekend was geworden, koortsachtig berichten op X plaatste met de hashtag #FreePavel.
Nou hoeft de eigenaar van X niet te vrezen voor zijn arrestatie. Elon Musk is namelijk ook eigenaar van Starlink, de internetservice die voor Oekraïne van cruciaal belang is in de oorlog tegen Rusland. Europese regeringsleiders zullen de toch al penibele positie van Oekraïne op het slagveld niet verder willen ondermijnen door de rijkste man op aarde te laten arresteren.
Musk is goed ingedekt. Dat laat onverlet dat er in de samenleving een breed draagvlak is om de macht van digitale platforms als X en Facebook te beperken. In een online enquête van de Financial Times, een krant die bepaald niet vijandig tegenover het bedrijfsleven staat, gaf 81 procent aan dat overheden meer zouden moeten doen om de digitale platforms te reguleren die desinformatie verspreiden en haatzaaien.
Over de auteur
Heleen Mees is columnist van de Volkskrant. Eerder promoveerde ze op de Chinese economische groei. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
In de Verenigde Staten staan radio- en televisiezenders onder toezicht van de Federal Communications Commission (FCC). Hoewel de FCC zich niet met de inhoud van de programmering mag bemoeien, zijn er wel degelijk voorschriften waar de omroepen aan moeten voldoen. Zo mogen ze nieuwsfeiten niet verdraaien en moeten politieke kandidaten een gelijke kans hebben om hun verhaal op de zender te doen.
De digitale platforms vallen niet onder de regels van de FCC en zijn in de Federal Communications Act zelfs expliciet uitgezonderd van aansprakelijkheid voor de berichten die gebruikers op de platforms plaatsen. Ze kunnen daardoor letterlijk alles verspreiden, omdat ze dankzij een succesvolle lobby van de bigtechbedrijven niet als uitgever worden gezien. De digitale platforms zijn zo tot broedplaatsen van anarchistische wetteloosheid geworden.
Als de The New York Times een lasterlijke brief van een lezer zou publiceren, kan niet alleen de brievenschrijver maar ook de krant zelf door het slachtoffer worden aangeklaagd. Hoewel de The New York Times in dit (hypothetische) geval niet de auteur is, is de krant als uitgever juridisch wel aansprakelijk als ze lasterlijke stukken publiceert, waarvan ze wist of behoorde te weten dat de inhoud onjuist was.
Door de corrosieve invloed van sociale media verdwijnt in westerse democratieën het vermogen om een rationeel politiek debat te voeren. We vallen ten prooi aan het roofzuchtige gedrag van kwaadwillende actoren – of het nu rijke individuen als Musk zijn of vijandige staten als Rusland – die de technische kennis en de middelen hebben om de publieke ruimte te overspoelen met desinformatie.
Net als andere mediabedrijven moeten socialemediabedrijven juridisch aansprakelijk gesteld kunnen worden voor het materiaal dat ze verspreiden. Zo krijgen de platforms een prikkel om de berichten op hun platform te modereren. De bewering dat juridische aansprakelijkheid van digitale platforms de vrijheid van meningsuiting aantast is net zo absurd als de bewering dat snelheidslimieten je bewegingsvrijheid aantasten.
Maar juridische aansprakelijk alleen is niet voldoende. De digitale platforms kunnen het debat ook beïnvloeden door informatie te verspreiden die op zich niet onjuist is, maar wel eenzijdig. Aanhangers van de Democratische presidentskandidaat Kamala Harris worden van X geweerd. Ook kon een aantal X-gebruikers het rapid response-account van de Harris-campagne @KamalaHQ niet volgen.
Telegram werkt als een berichtenapp, vergelijkbaar met WhatsApp of iMessage. Maar doordat de app onderdak biedt aan groepen tot tweehonderdduizend gebruikers, heeft deze ook veel gemeen met digitale platforms als X en Facebook. Telegram is verworden tot een toevluchtsoord voor verspreiders van desinformatie, terroristische propaganda, rechts-extremisme, drugshandel, kinderporno en wapenverkoop.
De Franse president Emmanuel Macron schreef maandag op X dat Frankrijk zich sterk blijft maken voor de vrijheid van meningsuiting, innovatie en ondernemerschap, maar dat die vrijheden in een rechtsstaat worden gehandhaafd binnen een juridisch kader, zowel op sociale media als in het echte leven, om burgers te beschermen en hun fundamentele rechten te respecteren.
Hoewel het Franse Openbaar Ministerie bezweert dat Pavel Doerov niet is gearresteerd op grond van verdenkingen die met meningsuiting van doen hebben, maar vanwege delicten zoals de verspreiding van kinderporno, laat zijn arrestatie zien dat de bigtechmiljardairs niet boven de wet verheven zijn.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns