Eén ding verbaast mij bij de ophef over de ‘doorstroomtoets’, zoals de eindtoets in het basisonderwijs nu heet: de emoties – bij ouders, leraren en schoolbesturen – lopen veel hoger op dan bij de verontrustende berichtgeving over de dalende kwaliteit van ons onderwijs, de slechte prestaties van Nederlandse kinderen in lezen en rekenen. Dat is het grootste probleem in het onderwijs, waarover iedereen zich druk zou mogen maken. Maar ja, de ernstige gevolgen daarvan zie je pas op langere termijn.
Begrijpelijk is de emotie wel, want er hangt nog steeds ontstellend veel af van het schooladvies in groep 8: de opleiding die je ‘mag’ volgen (veel kinderen hebben geen keuze) en het toekomstperspectief worden goeddeels bepaald als je 11 bent. Je wordt in een laatje gestopt waar je moeilijk uitkomt. Het advies gaat werken als een stempel op je voorhoofd, een selffulfilling prophecy, het bepaalt je zelfbeeld en verwachtingen. Het is een wreed systeem, dat kinderen al jong in een ratrace tegenover elkaar opstelt.
Helaas is het zo dat in Nederland maatschappelijke waardering, inkomen, kans op de woningmarkt en zelfs gezondheid, geluk en levensverwachting stijgen met het opleidingsniveau. Dat is onrechtvaardig en onterecht, want inderdaad, verzorgenden en bouwvakkers zijn even nuttig en nodig als artsen en informatici, maar de ladder is als uit steen gehouwen. Ouders weten dat; niet zo gek dat ze hopen op een ‘hoog’ advies.
Toetsen en leerlingvolgsystemen zijn selectie-instrumenten, maar het onderwijs zelf is er geen zier beter door geworden. Wel verkleint de doorstroomtoets nu de kansenongelijkheid, ietsje, daarin heeft minister Mariëlle Paul gelijk. Kinderen van hoogopgeleide ouders hadden meer kans op een havo- of vwo-advies dan kinderen van lager opgeleide ouders, ook bij eenzelfde toetsscore. Nu zijn leerkrachten verplicht om het advies bij een hogere toetsscore naar boven bij te stellen, waardoor vooroordelen over het ouderlijk milieu minder meespelen – pure winst.
Over de auteur
Aleid Truijens is schrijver en recensent en columnist voor de Volkskrant. Ze schreef romans en biografieën over F.B. Hotz en Hella Haase. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit.
Dat er meer ‘dubbele’ adviezen zijn, bijvoorbeeld vmbo-t/havo, en minder enkelvoudige adviezen voor praktijkschool en vwo – een trek naar het midden – is een gevolg van ‘kansrijk’ adviseren, en waarschijnlijk realistisch. Uit Pisa-onderzoeken blijkt een grote overlap in prestaties tussen schooltypen; onze sorteermachine vergroot de verschillen. Maar dat scholen meerdere doorstroomtoetsen mochten gebruiken en de uitkomsten daarvan verschillen deugt natuurlijk niet, en doet alle winst teniet.
Vroege selectie leidt niet tot goed onderwijs. De best presterende landen in Pisa-onderzoeken, zoals Estland, Ierland, Canada en Hongkong, hebben systemen waarbij kinderen tot hun 15de, 16de bij elkaar zitten, maar zich ook individueel ontwikkelen. Van het onbarmhartig selecteren en sorteren van 11-jarigen en het beperken van hun toekomstmogelijkheden moeten we af, zoals ook de Onderwijsraad adviseerde. Voor latere selectie is weinig enthousiasme op scholen. Ik begrijp dat niet.
Nog minder begrijp ik dat sommige leerkrachten boos zijn omdat onderadviseren niet meer mag. Het argument is: het is akelig voor kinderen om een niveau niet aan te kunnen. Dat zal in sommige gevallen zo zijn, maar hoe teleurstellend en vernederend is het als jouw juf niet gelooft in je capaciteiten? Onderschatting in groep 8 leidt vaak tot levenslange frustratie. Een ander argument – je kunt altijd opklimmen – klopt gewoon niet; stijgen is in ons systeem moeilijk. Waarom zou je leerlingen niet meteen ruimhartig kansen gunnen?
Ideaal is een flexibel systeem waarin alle kinderen veel leren, theoretische en praktische vakken gelijkwaardig zijn, je niet ‘stijgt’ of ‘afzakt’, niemand je voortdurend de maat neemt, en je gaandeweg ontdekt waarin je goed in bent en wat je leuk vindt. Laten we nu eens serieus stappen zetten naar die noodzakelijke verandering.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns