Met de verkiezingen verdwenen de laatste omgekeerde vlaggen uit het landschap, ze hadden hun werk gedaan. Maar niet allemaal: langs de A6 en A7 houden een paar plukjes stand, en langs de A1 bij Baarn acht masten. De boer noch zijn echtgenote is thuis, we spreken telefonisch een moment af maar daarvan komt het niet. Dus bel ik andere strijdbare boeren die antwoord willen geven op de vraag – sorry – hoe de vlag erbij hangt.
Melkveehouder René Staal uit Bobeldijk, Noord-Holland, was nog met zijn trekker naar het waterschap gereden om verhaal te halen bij de dijkgraaf en de BBB-gedeputeerde, toen het nieuwe boergezinde kabinet er kwam. ‘Bloemen bij de finish’, zegt hij nu, ‘eerst zien dan geloven’, ‘er wordt nooit zoveel gelogen als net voor de verkiezingen’. Hij hoopt dat minister Femke Wiersma snel regelt dat hij tot oktober mest mag uitrijden, ‘dat is een heel simpel iets’. En anders komen de vlaggen vast weer uit de schuur.
De boerenprotesten begonnen vijf jaar terug, het lijkt geschiedenis. De vonk was de bezetting van een varkenshouderij door dierenactivisten, en daarna de uitspraak van Tweede Kamerlid Tjeerd de Groot dat de veestapel moest gehalveerd. Een half jaar later waren de omgekeerde vlaggen overal. Trekkers op de snelweg, gedumpt afval, onaangekondigd thuisbezoek bij ministers, de bestorming van een provinciehuis waar de deur uit de sponning werd gereden, grafkisten met de naam van politici erop: brisant, gevaarlijk en ongehoord protest dat oversloeg naar iedereen met een hekel aan de overheid, op de vleugels van de coronamaatregelen die nog steeds hun schaduw werpen.
Is het geschiedenis?
Veehouder Jeroen van Maanen uit Zeewolde verliet het bestuur van Farmers Defence Force en stopte ook met melkkoeien. Hij verkocht zijn bedrijf en huurt het terug om jongvee op te fokken. Het protest staat in de ‘sluimerstand’, zegt hij, vooral bij de ‘fanatiekelingen’ is de energie eruit, ‘maar onder de oppervlakte zit nog steeds dat sentiment’. Tegelijk is hij niet de enige die zich voegt naar de omstandigheden. ‘Je kunt vijf jaar schoppen tegen iets wat je niet kunt veranderen, maar je kunt ook je zeilen erop instellen.’ Hij ziet hoe boeren om hem heen nu keuzes maken die ze niet willen maken: sommigen laten zich uitkopen, anderen emigreren of stappen over op akkerbouw. ‘Uiteindelijk blijven alleen de allergrootste bedrijven over, daar hebben we al die tijd voor gewaarschuwd, en het gebeurt.’
Het boerenerf met de omgekeerde vlaggen in Baarn staat in de slagschaduw van de razende snelweg die almaar uitbreidt. Steeds een rijbaan erbij, de laatste keer moest het woonhuis wijken, dus bouwden ze een nieuw aan de andere kant. De boer deed z’n melkvee weg, het werd te veel, en nu staan er vleeskoeien in de stal. De provincie legde dwangsommen op vanwege het omgekeerd vlaggen, bij de rechtszaak noemde zijn echtgenote het een ‘noodsignaal’. Ze wonnen glorieus: vrijheid van meningsuiting, maar ze zei ook: ‘De strijd is nog niet gestreden.’
Die vlaggen verbroederen, zegt René Staal, ‘dat hebben we wel geleerd. We kunnen het niet meer uit handen geven aan de vakbonden en de politiek; ook de BBB kan geen ijzer met handen breken. Het is nu een beetje tam geworden, maar zodra het nodig is staan ze er weer.’
Tegelijk merkt ook hij: ‘Er is hier in de omgeving veel interesse in avonden over emigreren en stoppen. Ik moet zelf steeds meer land bijhuren, als de regelgeving nog strenger wordt, hou ik het niet vol.’
Bij melkveehouder Evert Overeem in Eemnes ligt het materieel in een schuur. Het oude dorp was vol vlaggen en in een weiland aan de snelweg torende een blauw-wit-rode stropop. Onderwijl ziet hij om zich heen bedrijven die geen opvolger hebben. ‘Die stoppen evengoed binnen tien jaar, of eerder, dat gaat vanzelf. Hier in de straat zaten ooit zestig boeren, nu een stuk of acht.’
Hoe dan ook, ‘er komen vanzelf minder boeren’. En Jeroen van Maanen zegt: ‘We hebben maar één zekerheid: alles verandert.’
Columnisten Ana van Es en Toine Heijmans zijn met zomerreces tot 24 augustus.
Over de auteur
Toine Heijmans is rondreizend columnist van de Volkskrant. Daarnaast is hij romanschrijver.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns