Energie opwekken uit oude frieten en uienschillen: op een Alkmaars industrieterrein doen ze het. Groen gas is een duurzamer alternatief voor aardgas, waarvan we jaarlijks 30 miljard kuub gebruiken in Nederland. Maar grootschalige productie komt nog niet echt op stoom. "Onbekend maakt onbemind."
Het industrieterrein vlakbij Alkmaar ziet er wat verlopen uit. De wind suist om de oren en de grond is modderig. De bolle daken van de witte silo's tekenen scherp af tegen donkere wolken. Daarnet kwam het nog met bakken uit de lucht. Weer of geen weer, het charmeoffensief van ENGIE staat klaar voor een rondleiding.
Het van origine Franse bedrijf ziet een rooskleurige toekomst voor groen gas als duurzame vervanger van aardgas en hoopt dat de brandstof een prominente rol gaat spelen in de energietransitie. Daarom heeft ENGIE journalisten uitgenodigd bij een van hun groene gascentrales, in Alkmaar. Het bedrijf heeft ook een installatie in Hardenberg, en bij Emmen wordt er een gebouwd.
In de loods liggen vijf grote hopen: bruin, geel en paars van kleur. Het zijn organische restproducten, vooral van boerenbedrijven en de voedselindustrie. "Die prettige, zoete geur komt van cacaoresten", vertelt operationeel manager Dave de Koster. Naast de cacaodoppen liggen stapels uienschillen, maiskiemen en iets dat lijkt op een berg aarde. De zoete geur van de cacaoresten weegt niet helemaal op tegen die van bedorven aardappelen.
De geur komt rechtstreeks uit de biovergister: een tank met daarin een klotsende bruine smurrie. Het zijn alle bovenstaande resten door elkaar gemengd, in een natuurlijk proces van gisting. Dat verklaart de rotte geur in de loods, legt De Koster uit. Tussendoor loost een vrachtwagen nog even een lading aardappelresten uit de patatindustrie, rechtstreeks de tank in.
De inhoud van de vergister verschilt per seizoen. Het vaakst wordt het gemaakt van mest, zoals in de centrale in Hardenberg. Maar ook tuinafval of rioolslib kunnen vergist worden. Het natte restproduct dat overblijft na het proces, digestaat, wordt door boeren uit de bollenstreek gebruikt om hun land mee te bewerken. Het is een goede vervanger voor kunstmest, legt De Koster uit.
De bruine massa in de tank wordt op 40 graden gehouden met restwarmte van de industrie. De bacteriën, die vanzelf ontstaan, hebben vrij spel. Na ongeveer 30 tot 40 dagen ontstaat er biogas. "Je kunt het vergelijken met het proces in een koeienmaag."
Biogas is een combinatie van methaan en CO2. Dat wordt gezuiverd en de stoffen worden via een membraan van elkaar gescheiden. Het gas dat overblijft bestaat vooral uit methaan. Daaraan wordt een typische 'gasgeur' toegevoegd ("zodat je het weet als het gas nog aanstaat") en dan kan het direct het gasnet op.
De CO2 die tijdens het proces vrijkomt, belandt nu in de lucht. Zonde volgens Koster. Volgens hem heeft ENGIE plannen om het broeikasgas vloeibaar te maken en aan andere bedrijven te verkopen. Die kunnen er bijvoorbeeld kassen mee verwarmen of frisdrank mee maken.
Jaarlijks produceert deze centrale zo'n vijf miljoen kuub (m3). Ter vergelijking: in Nederland gebruiken we jaarlijks zo'n 30 miljard kuub gas. Cijfers van Milieu Centraal uit 2020 laten zien dat er 250 installaties in Nederland stonden. Dat waren vooral kleinschalige installaties bij boerenbedrijven, maar de laatste jaren kwamen daar grotere installaties zoals die van ENGIE bij. Volgens het CBS stroomde in 2021 zo'n 225 miljoen kuub groen gas door het gasnet. In 2023 was dat volgens Platform Groen Gas 280 miljoen kuub.
Anders dan energie uit zon en wind, kan een groene gasinstallatie altijd leveren als er genoeg reststromen zijn. Wel is het een stuk duurder dan aardgas: per megawattuur zo'n 100 euro; gas 36. Dat bemoeilijkt de opschaling ervan, denkt Olof van der Gaag van de Nederlandse Vereniging van Duurzame Energie (NVDE). "De kosten zitten vooral in de productie. Voor aardgas sla je een pijp de grond in en er komt gas omhoog", zegt hij. "Groen gas is bewerkelijker en kleinschaliger."
Een voordeel is weer dat groen gas door de bestaande leidingen stroomt, het elektriciteitsnet niet belast en gewoon werkt in een fornuis of cv-ketel. "Voor de meeste woningen is het logischer om te isoleren en een warmtepomp te installeren, of aan te sluiten op een warmtenet", zegt Mariken Stolk van Milieu Centraal. "Groen gas is een alternatief waar dat niet kan, bijvoorbeeld bij een ouder huis in het buitengebied." Maar ook voor de industrie of transport kan het ingezet worden, net als groene waterstof als dat er eenmaal is.
Behalve kosten zijn er nog andere beren op de weg naar een prominente rol voor groen gas in de energietransitie. Bijvoorbeeld congestie op het aardgasnet en de moeizame en trage vergunningstrajecten. De bouw van centrales stuiten vaak op weerstand van omwonenden, die niet zitten te wachten op stank en af-en aanrijdende vrachtwagens.
"Onbekend maakt onbemind", zegt Evert Mollema, directeur strategie bij ENGIE daarover. Zo vroeg iemand op een avond voor omwonenden of er levende kippen in de vergister werden gestopt. Om de lucht te klaren nodigt het bedrijf betrokkenen uit om het met eigen ogen (en neus) te beoordelen.
De vraag is of het helpt voor de sector. Volgens Robert Goevaers, directeur van Platform Groen Gas, is de toekomst van groen gas afhankelijk van hoe snel en hoe veel producenten kunnen opschalen, want de vraag is er volgens hem wel. Goevaers ziet ook genoeg animo bij bedrijven. Alleen moet de markt nog op gang komen.
Het vorige kabinet wilde de productie van groen gas - naast die van zonne- en windenergie - richting 2030 met 2 miljard kuub laten groeien. Het stelde een verplichting in voor energieleveranciers om per 2026 verplicht groen gas bij te mengen. Het is nog niet duidelijk of het nieuwe kabinet hetzelfde wil. De sector zelf heeft in ieder geval goede hoop.
"We gaan door op de ingeslagen weg", zegt Goevaers. "We hebben geen tijd verliezen."
Source: Nu.nl economisch