Mede dankzij illusionist Hans Klok ontrukte NTR’s Andere tijden maandag het kleurrijke en schrijnende leven van zijn inspirator Theo Bamberg (1875-1963) aan de dreigende vergetelheid. Bamberg, telg uit een Joodse dynastie van goochelaars, vergaarde wereldfaam onder zijn artiestennaam Okito met spectaculaire acts die nu nóg op het repertoire staan van befaamde illusionisten als Klok.
Voorbeelden van dergelijke spektakels zijn de truc met de kantelkist (waar de bevallige Baywatch-actrice Pamela Anderson als een duveltje uit een doosje tevoorschijn kwam bij Kloks show in Las Vegas) en de ‘Chinese sneeuwstorm’, een wolk snippers die ontspringt uit de goochelaarshand. Nog magischer was Okito’s ‘zwevende kogel’, die over het betoverde publiek schijnbaar gewichtloos door de lucht beweegt.
Over de auteur
Arno Haijtema is redacteur van de Volkskrant en tv-recensent.
Klok heeft van een bewonderaar (van hem én van Okito) een deel van de meesterlijke nalatenschap geërfd: zelfgeknutselde attributen, kunstig beschilderde lakdoosjes, ringetjes, balletjes – rommeltjes voor de argeloze burger, een schat voor de magiër die hun waarde kent. Die kostbare trukendoos is binnenkort te zien op een tentoonstelling over Joodse goochelaars. Een groep die speciale aandacht verdient: omdat Joden door de eeuwen heen werden geweerd uit gilden, kwamen velen noodgedwongen te werken in vrije beroepen, zoals het artiestenvak.
Met behulp van een in 2007 opgenomen interview met zoon Donald Bamberg en recente gesprekken met kleinzoon Theo werd Okito’s leven naverteld. Schaars zijn helaas de bewegende (ingekleurde) beelden waarop de protagonist zelf te zien is. Zijn leven werd gekenmerkt door grote successen – van het Kurhaus tot Carré, van Moskou tot Berlijn, van Zuid-Amerika tot New York – en door diepe tragiek.
Zijn eerste vrouw viel in het circus te pletter uit de trapeze. Zijn tweede vrouw stierf eenzaam, kort na de oorlog, in Mexico, terwijl hij tourde door Noord-Amerika. De Jodenvervolging vormt een zwarte rouwrand: terwijl zijn ouders net op tijd voor de nazi’s vluchtten naar Zuid-Amerika, kwam zoon Donald in concentratiekampen terecht. Andere familieleden werden door de nazi’s vermoord. Bambergs gezinsleden vertrokken uit of vestigden zich in Europa, Theo Bamberg bleef zelf steken in een hotel in Chicago, eenzaam. Pas na 23 jaar vond een er hereniging plaats met overlevende Donald. Die plaatste zijn vader in een verzorgingstehuis, waar hij snel aan kanker stierf.
Het blijft onduidelijk of de versplintering van het gezin alleen het gevolg was van de Holocaust, of mede kwam door het karakter van Bamberg. Hij komt naar voren als een narcist, met wie zijn kinderen voor de oorlog thuis in ‘gewapende vrede’ (aldus Donald) leefden. Thuis was hij sowieso maar zelden.
Het is een droef stemmende geschiedenis, die toch glans krijgt dankzij Klok. Mooi en aandoenlijk hoe hij de man die alleen nog door illusionisten zélf als een legende wordt beschouwd, eert met zijn variant op de zwevende kogel. Met een brandende gloeilamp, zwevend door het theater, werpt Klok licht op de uitgedoofde ster.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns