Vandaag komt een einde aan de spellingstrijd die taalkundigen de afgelopen achttien jaar hebben gevoerd, de strijd tussen het Groene en het Witte Boekje. De Volkskrant heeft de witte spelling jarenlang met vuur verdedigd, maar geeft zich over en zal vanaf volgende week net als bijna elk ander medium het Groene Boekje hanteren.
De witte spelling ontstond uit ongenoegen over de officiële spelling, die in 2005 werd ingevoerd. ‘Ideeënloos’ moest voortaan zonder zonder n worden geschreven, ‘appèl’ zonder accent, re-integratie met een streepje, maar reïncarnatie niet, WAO met hoofdletters en apk met kleine. Allemaal onnodig en vooral onlogisch, luidde het oordeel.
Veel taalliefhebbers waren ook nog boos over de spellingwijziging van 1995 waarbij ‘pannekoek’ voortaan als ‘pannenkoek’ en ‘hartepijn’ voortaan als ‘hartenpijn’ moest worden geschreven. Dat bleek ondraaglijk. Het ging immers om één pan en één hart: de meervoudsvorm had hier niets te zoeken. Later bleek dat dit ook in de ministerraad tot hoogoplopende debatten had geleid. Vooral minister Jan Pronk van Ontwikkelingssamenwerking liet zich hierin niet onbetuigd en minister Gerrit Zalm van Financiën sprak het vermoeden uit dat Nederland was bezweken onder Belgische druk.
De woede was in 2005 zo hoog opgelopen dat in samenwerking met het blad Onze Taal een alternatieve spelling werd ontwikkeld, die door toonaangevende media als de NOS, NRC, Trouw en de Volkskrant werd omarmd. De spellingsregels werden vastgelegd in het Witte Boekje. Een ‘pannenkoek’ werd weer ‘een pannekoek’.
De instelling die waakt over een eenduidige spelling, de Taalunie, bleek niet te vermurwen en hield hardnekkig vast aan de pannenkoek. In de loop der jaren besloot het ene na het andere medium de witte spelling daarom in te ruilen voor de groene. De NOS zwoer de witte spelling eind vorig jaar af.
Eenduidigheid ging zwaarder wegen dan logica. Zelfs niet-logische taal gaat uiteindelijk wennen, wordt vanzelf logisch. Voor veel lezers die vóór 2005 hun middelbare school hebben doorlopen, is de pannenkoek wellicht een gruwel, maar voor iedereen van daarna is het volstrekt normaal. Logica is vaak een subjectief begrip.
Toen ik in een ver verleden Nederlandse taal- en letterkunde studeerde, heb ik een werkstuk gemaakt over de vraag waarom je in de Nederlandse taal wel kunt spreken van een ‘groot man’ (wat volgens Onze Taal betekent ‘een man die in moreel of intellectueel opzicht gunstig afsteekt bij de ‘gewone’ mensen’) en niet van een ‘groot vrouw’. Dat is niet logisch en in wezen erg seksistisch en toch bestaat het nog steeds.
Taal is nooit schoon, maar altijd een rommelige optelsom van logische regels, historisch gegroeide inconsistenties, impliciete vooroordelen en merkwaardige tradities, net als de mens zelf eigenlijk.
Dat neemt niet weg dat we onze taal continu tegen het licht houden. De Stijlgroep van de Volkskrant waakt over ons taalgebruik en houdt periodieke schoonmaak. In het Volkskrant Stijlboek (te lezen op volkskrant.nl/open, waar we onze hele journalistieke werkwijze beschrijven en verantwoorden) is vastgelegd hoe we met de Nederlandse taal omgaan en waarom.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns