Hoewel de gevolgen – het noorderlicht – behoorlijk in het oog springen, beginnen wetenschappers nu pas te doorgronden welke mechanismen de zonnewind veroorzaken, de deeltjesstromen die de zon de ruimte in spuwt.
In een artikel dat deze week verscheen in het vakblad Nature Astronomy beschrijven astronomen hoe de zogeheten ‘trage’ zonnewind ontstaat, overigens een behoorlijk relatieve term. ‘Traag’ heet zonnewind wanneer die langzamer beweegt dan 1,8 miljoen kilometer per uur. Daarboven noemen astronomen het ‘snel’.
Tot nog toe weten wetenschappers niet precies welke mechanismen de zonnewind veroorzaken, iets dat me telkens weer verbaast. De zon is immers onze meest trouwe kosmische kompaan. Het is onze moederster, de bron die de aarde van warmte voorziet, en zij is er al miljarden jaren. Fonkelend fel aan een strakblauwe hemel of verstopt tijdens een regenbui, de zon is er altijd.
Zelfs als de wereld plots onbeschrijfelijk lijkt, zoals in Oekraïne, of Gaza, dan nog strooit de zon trouw haar stralen over het aardse. De zon biedt daarmee houvast. De zekerheid van iets dat al bestond voor de geboorte van de aarde en dat nog lang zal blijven voortbestaan nadat de aarde sterft in haar vurige omhelzing, wanneer de zon over ongeveer 5 miljard jaar haar volgende levensfase ingaat en ze onze planeet definitief verschroeit en verzwelgt.
Toch is het ook niet heel raar dat we zoiets alledaags als de zon na al die eeuwen nog altijd niet geheel begrijpen. De zon is immers loeiheet, op het oppervlak zo’n 5.600 graden Celcius. En ze staat ook nog eens duizelingwekkend ver weg, ruim 151 miljoen kilometer bij de aarde vandaan.
En dat terwijl je, om haar diepste geheimen te ontfutselen, er eigenlijk naartoe moet. Zo zijn veel eigenschappen van de zonnewind bijvoorbeeld al verloren gegaan tegen de tijd dat zo’n deeltjesstroom de aarde bereikt.
Vandaar dat Solar Orbiter, een onbemenste Europese onderzoekssonde, in 2020 richting ruimte vertrok en koers zette naar onze moederster.
Met behulp van die sonde zagen wetenschappers op beelden van het zonneoppervlak hoe de trage zonnewind ontsnapte aan een gebied waar de corona van de zon, de ijle krans materiaal dat om het oppervlakte danst, overgaat van een (relatief) iets kouder stukje in een heter gedeelte. Bij dat proces roert ook het magneetveld van de zon zich. En het is dat magneetveld dat de (geladen) deeltjes van de zonnewind hun vaart geeft.
Het resultaat vormt het meest recente puzzelstukje in het beeld dat wetenschappers beginnen te vormen van hoe zonnestormen en zonnevlammen aan de zon ontspringen. Zo zag dezelfde sonde vorig jaar nog hoe de zonnewind uit zogeheten zonnevlekken vertrok, en leverde de Amerikaanse tegenhanger, de Parker Solar Probe, in 2018 vertrokken, verse inzichten in juist de snellere zonnewind. Zodat de mensheid voor het eerst in haar geschiedenis de belangrijkste mysteriën rond onze moederster straks eindelijk heeft ontrafeld.
Over de auteur
George van Hal is wetenschapsredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over sterrenkunde, natuurkunde en ruimtevaart.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns