Het was woensdag gehaktdag in de Tweede Kamer, maar vrijwel niemand had er werkelijk aandacht voor, want het is er inmiddels elke dag gehaktdag. ‘s ochtends al was het gebouw doortrokken van bepaalde verwachtingen, je zag het aan de Kamerleden van de radicaal rechtse partijen die hun zondagse kleren hadden aangetrokken, en die door de minister heen bleven praten terwijl hij vertelde hoe de miljarden aan publiek geld waren besteed. De echte afrekening vond elders plaats: eindelijk werd de boosheid van de burger dan beloond met een vereffeningskabinet, belangrijker dan de jaarlijkse poging de resultaten eens goed op een rijtje te zetten.
Verantwoordingsdag is de officiële term, elke derde woensdag van mei. Er is een leren koffertje voor gemaakt dat door de minister van Financiën werd aangeboden, en een transparant kunststof koffertje dat door de president van de Algemene Rekenkamer werd aangeboden, er zat veel werk in de rapporten, de ambtenaren op de publieke tribune leken opgelucht dat ze de deadline hadden gehaald. Het was de vijfentwintigste keer: de overheid legt rekenschap af aan de burgers, maar die vinden dat na twee decennia populisme allang niet meer genoeg. Die willen duizenden ambtenaren minder en het nieuwe kabinet gaat dat voor ze regelen: elke dag gehaktdag.
Om de paperassen zat een rozerode strik, maar de belangrijkste fractievoorzitters waren nergens te bekennen, zodat het leek of verantwoordingsdag elders plaatsvond. Dat was ook zo. De camera’s en journalisten stonden in de formatiezone, een onbestemd gedeelte van het gebouw, en wachtten op de afrekening.
Toch stonden demissionair minister van Financiën Steven van Weyenberg (D66) en Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg professioneel de pers te woord, ook al kwamen er niet veel journalisten opdagen (vier). Ze namen de gelegenheid om te vertellen dat er best veel goed was gegaan het afgelopen jaar: het begrotingstekort viel lager uit, de belastinginkomsten bleken hoger, de klimaatdoelen waren binnen bereik, het armoedebeleid was een succes, de achterstanden in het onderwijs waren ingelopen, de sanering van de varkenshouderij kwam op gang en er was sprake van een lage werkloosheid.
Ook werd een ‘verantwoordingsapp’ aangekondigd ‘voor alle mensen in Nederland’, zodat ze rustig konden nakijken waar hun goede belastinggeld aan was besteed.
Mijn vraag aan de minister: is het probleem van de politiek niet dat het elke dag verantwoordingsdag is?
Zijn antwoord, kort samengevat: ja. Door de ‘waan van de dag’, de ‘hype van de dag’ en de ‘ophef van de dag’ ontbreekt het zicht op ‘de noeste werkers, de Tweede Kamerleden die niet de talkshows halen’.
Maar ook dat was al een tijd bekend.
De vorige minister van Financiën werd met succes weggejaagd als ‘heks’ door de machtigste politicus van het moment, die politiek gelijkstelt aan conflict. Altijd boos, altijd de ander die het heeft gedaan. Geert Wilders sleepte eerst zijn kiezers erin mee, en daarna zijn collega’s: niemand weet wat de idealen zijn van Dilan Yesilgöz, maar wel wat haar woedend maakt, dat is te lezen op de socials en te zien op tv. Caroline van der Plas die boos opstapt tijdens een debat: voetbalkantinepolitiek. Zelfs tijdens de onderhandelingen namen ze elkaar mateloos de maat - de grote vraag blijft wat Pieter Omtzigt in hun midden moet.
‘Nu zijn wij aan de beurt’, stond boven een stuk dat ik schreef over de provinciale verkiezingscampagne van de PVV in 2011. ‘Rechts is in de aanval’, zei Edgar Mulder toen (nu is hij Kamerlid), ‘de burgers staan aan onze kant.’ En toen al kon je in een Fries zaaltje horen sissen: ‘Pas op, daar zit de Volkskrant, die krant moet echt kapot’.
Het duurde langer dan gedacht, maar nu hebben ze dan hun bozeburgerkabinet.
Tweede Kamervoorzitter Martin Bosma opende woensdag de vergadering met de beroemde dichtregels ‘alles van waarde is weerloos’, en aan het einde van de dag zette zijn partij trots de bijl in wetenschap, onderwijs, cultuur en journalistiek.
Hier werd afgerekend, het was tijd.
Over de auteur
Toine Heijmans is rondreizend columnist van de Volkskrant. Daarnaast is hij romanschrijver.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.