PVV, VVD, NSC en BBB kwamen in de nacht van woensdag op donderdag met een hoofdlijnenakkoord. Hierin zitten allerlei voorstellen die de komende vier jaar miljarden extra overheidsgeld kosten. Zo blijft de accijnskorting op brandstoffen nog tot en met 2025 in stand, komt er een flinke lastenverlaging aan voor burgers en halveert het eigen risico bij de zorgverzekering in 2027.
Alles samen kosten die plannen 14,7 miljard euro extra. Hoe de partijen dat denken te betalen? In hun akkoord tonen de formerende partijen ook 14,7 miljard aan bezuinigingen en 4,6 miljard euro aan extra belastinginkomsten.
Die bezuinigingen komen onder meer van een voorgenomen beperking van de asielinstroom, een bezuiniging op overheidspersoneel en het afschaffen van de salderingsregeling voor zonnepanelenbezitters.
Er lag voor de vier partijen al een opgave om zuiniger aan te doen om te voorkomen dat het begrotingstekort in de komende jaren zou oplopen tot ver boven 3 procent van het bbp. Dat is de bovengrens die we in Europa hebben afgesproken.
Volgens het akkoord is het de partijen gelukt om binnen de Brusselse lijntjes te kleuren. Met alle extra uitgaven en bezuinigingen komt het begrotingstekort in 2028 uit op 2,8 procent. Maar toch hebben experts kritiek. Zo solide vinden zij die dekking niet.
"De partijen zeilen met die 2,8 procent erg scherp aan de wind", zegt econoom Wim Suyker tegen NU.nl. Hij werkte tot zijn pensioen bij het Centraal Planbureau (CPB) en rekende daar verkiezingsprogramma's en regeerakkoorden door.
Voor de laatste verkiezingen maakte hij op eigen houtje een doorrekening van programma's van partijen die ze niet door het CPB lieten doorrekenen. Dus ook van PVV, NSC en BBB.
Hoewel het begrotingstekort uiteindelijk minder hard lijkt op te lopen dan bij de plannen in de verkiezingsprogramma's van de drie partijen, is ook die 2,8 procent niet voorzichtig genoeg, vindt Suyker.
"Voor de zekerheid zou je op maximaal 2 procent tekort moeten sturen. Nu ben je heel kwetsbaar voor financiële tegenvallers", zegt Suyker. "Er is kans dat na tegenvallers elk jaar bij Prinsjesdag een nieuw pakket bezuinigingen nodig is om toch onder de 3 procentgrens te blijven."
Verder zijn er vraagtekens te stellen bij de dekking. Het is maar de vraag of alle beschreven bezuinigingen echt zoveel geld gaan opleveren, stelt Suyker.
Ook hoogleraar overheidsfinanciën Bas Jacobs van de Vrije Universiteit Amsterdam is erg sceptisch. "De plannen zijn boterzacht. Het is zeer twijfelachtig of deze nieuwe regering echt zoveel geld bespaart als nu aangekondigd."
Jacobs wijst op drie plannen die volgens hem boterzacht zijn. Het eerste is 1,6 miljard euro besparen door korting te vragen op toekomstige EU-bijdragen van Nederland. "Daar moet je akkoord voor halen bij andere landen. Maar ieder land wil dat wel, dus dat krijg je niet zomaar voor elkaar."
Verder denken de partijen 1 miljard euro te besparen op asiel. Door een asielcrisis uit te roepen, zou Nederland maatregelen kunnen nemen om de instroom van asielzoekers te beperken en zo minder uitgeven. Jacobs stelt dat de juridische haalbaarheid daarvan zeer twijfelachtig is.
Als derde twijfelachtige bezuiniging noemt Jacobs de ingreep bij overheidspersoneel. De partijen willen 22 procent minder ambtenaren en minderen met externe inhuur. Ook worden salarissen vanaf 2026 bevroren.
"Ik denk dat het CPB bij doorrekening hier een streep door haalt. Je kunt niet zo fors snijden bij werk dat toch gedaan moet worden. En bezuinigen op salarissen in een tijd van personeelskrapte is ook slecht denkbaar."
Daarmee zou al bijna 5 miljard van de 14,7 miljard euro aangekondigde bezuinigingen op losse schroeven staan. "Als je die mist, kom je veel slechter uit." Het tekort van dit hoofdlijnenakkoord zal hoger oplopen dan 3 procent, denkt Jacobs. "Dit is dus echt geen financieel solide beleid."
Wat er gebeurt als het CPB bij doorrekening van het akkoord op een groter tekort uitkomt? Moeten de formerende partijen dan op zoek naar nieuwe bezuinigingen om de uitgaven van de komende jaren te dekken?
Jacobs: "Dat zou kunnen, maar ik verwacht dat ze dan gewoon een groter tekort accepteren. Maar dan wacht mogelijk wel een aanvaring met Brussel."
Suyker en Jacobs zijn verder kritisch op de timing van extra uitgaven en bezuinigingen in de komende regeerperiode. In de eerste jaren worden vooral miljarden extra uitgegeven. Veel besparingen komen pas in 2027 en 2028.
"Die volgorde is heel opmerkelijk omdat je het tekort in de eerste jaren verder laat oplopen", zegt Suyker. "Ze komen eerst met het zoet en dan pas met het zuur", beschrijft Jacobs. "Stel dat deze coalitie de rit niet uitzit, dan heeft die al wel de cadeaus uitgedeeld in de eerste jaren, maar niet de politieke pijn genomen."
Source: Nu.nl economisch