Het gebeurt niet vaak dat de invloed van het kosmische met zulke dramatische flair zichtbaar is als bij de zonnestorm die afgelopen weekend over de hele aardbol het noorder- en zuiderlicht in de lucht tekende.
De zwierig dansende stroken van paars en groen, met een beetje pech overigens pas zichtbaar wanneer je er met de langere sluitingstijd van bijvoorbeeld de camera van je mobieltje naar keek, waren afkomstig van de zon, een gevolg van de zwaarste geomagnetische storm sinds 2003.
Die storm ontstond in wat wetenschappers met een zekere onheilspellende zakelijkheid ook wel ‘gebied 3664’ noemen, een cluster zonnevlekken grofweg zeventienmaal zo breed als de aarde. Het is de grootste samenballing van zulke vlekken tijdens deze zonnecyclus, de grofweg elf jaar durende natuurlijke eb en vloed van zonneactiviteit.
Onze moederster is momenteel op weg naar ‘vloed’, beter bekend als het zonnemaximum, en bereikt dat vermoedelijk later dit jaar. Dat betekent dat de zon steeds meer van zulke vlekken vertoont, iets koudere gebiedjes waar haar verzengende hitte getemd wordt door krachtige samenballingen van haar magneetveld.
Zulke zonnevlekken ogen alsof je in de loop van een geweer staart, maar dan wel een die geladen deeltjes afvuurt, in het geval van de zonnestorm van dit weekend zelfs met zo’n 6,5 miljoen kilometer per uur. Is zo’n kosmisch hagelschot op onze planeet gericht, dan knallen die deeltjes op de zuurstof en stikstof in de aardatmosfeer, botsingen waarbij lichtdeeltjes vrijkomen, met betoverende aurora’s als resultaat.
In de nacht van vrijdag op zaterdag waren die in ons land zelfs tot diep in Limburg zichtbaar, een unieke en bijzondere gebeurtenis, vonden ook de experts. Ze noemden de zonnestorm en de gerelateerde wereldwijde aurora’s ‘hypnotiserend’, keken ernaar met ‘rauw ontzag’ en noemden het ‘onvergetelijk’, zo zeiden ze tegen vakblad Nature.
Het schouwspel was echter ook een herinnering dat de aarde niet leeft in veilige isolatie, maar een speelbal is van de overdonderende krachten van een onbarmhartige kosmos. Zonnestormen leveren namelijk niet alleen kekke kiekjes op, ze kunnen zich ook ontpoppen tot ruiters van een elektronische apocalyps.
Het beroemdste voorbeeld is wat tegenwoordig het ‘Carrington event’ heet, een kosmisch hagelschot dat in 1859 onze planeet trof. Die was krachtig genoeg om telegraafmachines in de fik te laten vliegen. Naar de gevolgen van net zo’n krachtige storm op een planeet volgebouwd met elektronica, kunnen we daarom alleen maar gissen.
Gelukkig voltrok de zonnestorm van dit weekend zich zonder significante gevolgen. Dankzij satellieten die dit soort ruimteweer zien aankomen, konden beheerders van het elektriciteitsnet namelijk tijdig maatregelen nemen. Een bewijs dat het loont om nooit te stoppen bij ontzag en esthetiek, maar om ook bij de meest schilderachtige natuurverschijnselen altijd te blijven graven naar een fundamenteler begrip.
Over de auteur
George van Hal is wetenschapsredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over sterrenkunde, natuurkunde en ruimtevaart.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns