Het lag niet per se in de lijn der verwachting, maar nog geen maand na mijn 25ste verjaardag ging ik naar de 50PlusBeurs in Utrecht. Ik ging hiernaartoe, omdat ik deelnam aan de Nationale DenkTank over ‘Betekenisvol ouder worden’. Samen met een viertal deed ik onderzoek naar zingeving. We interviewden experts en mensen op oudere leeftijd, op zoek naar het antwoord op misschien wel de belangrijkste vraag des levens: wat geeft het leven zin?
Over de auteur
Bernice Franssen is beleidsadviseur bij Reable Nederland en oprichter van Mantelzorg&Jij. In de maand mei is zij gastcolumnist op volkskrant.nl/opinie.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier meer over ons beleid.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Na tientallen gesprekken over zingeving werd duidelijk dat zingeving heel persoonlijk is. Je kunt het ervaren op talloze manieren. Nieuwe dingen leren, mediteren, een ander helpen of je simpelweg deel voelen van een gemeenschap. Voor alledaagse zingeving kun je bij jezelf te rade gaan waar je ’s ochtends eigenlijk je bed voor uitkomt. En om de meer existentiële zingeving te achterhalen kun je je afvragen: wat houdt mij ’s nachts wakker?
Vaak zorgen verdrietige of levensveranderende gebeurtenissen ervoor dat je stilstaat bij zingeving. Een goede fysieke gesteldheid, toereikende financiële middelen en een veilige leefomgeving kunnen het ervaren van zingeving wellicht vergemakkelijken, maar ook welgestelde, gezonde mensen in veilige landen ervaren betekenisloosheid of zingevingscrises.
Uiteindelijk komt zingeving vooral van binnenuit. Daarmee heeft beeldvorming – over jezelf of de gemeenschap waartoe je behoort – volgens mij een wezenlijke impact op het kunnen ervaren van zingeving. Stel je voor dat je in een maatschappij leeft waarin het meer regel dan uitzondering is om naar jou (of ‘jouw groep’) te refereren met negatieve stereotypen en vooroordelen. Stel dat je het gevoel krijgt dat je er niet meer echt toe doet. Dat je eerder een last bent voor de maatschappij dan een waardevolle toevoeging. Dan moet je van goeden huize komen om je daardoor niet van de wijs te laten brengen.
Verschillende minderheden hebben hier geregeld mee te maken. Maar dat geldt ook voor de steeds groter wordende groep ouderen. Uit onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat negatieve stereotypen over ouderen in de media maar liefst drie keer vaker voorkomen dan positieve stereotypen. Ze worden bijvoorbeeld bestempeld als ‘kwetsbaar’ en ‘afhankelijk’, ze zijn zogenaamd uitgerangeerd en bovenal een kostenpost.
Geniepiger is de taal die we gebruiken waarmee negatieve beeldvorming over ouderen wordt versterkt. Ik blijf me bijvoorbeeld verbazen over een term als ‘anti-ageing crème’. We moeten namelijk niet alleen geen rimpels willen hebben, we moeten überhaupt veroudering tegengaan. De uitspraak ‘iedereen wil oud worden, maar niemand wil het zijn’ wordt door dit soort taalgebruik in de hand gewerkt.
En dat is zo zonde. Toen de Algemene Ouderdomswet (AOW) in 1956 werd geïntroduceerd leefde men gemiddeld nog zo’n zeven jaar na het bereiken van de AOW-leeftijd. De verwachting voor 2040 is dat we dan nog zeker 20 jaar leven. Een ruime verdubbeling van de tijd! Wat gaan we als maatschappij doen om deze gewonnen jaren betekenisvol in te richten?
Allereerst is het cruciaal dat we negatieve beeldvorming tegengaan. Gezien worden als een volwaardig onderdeel van de maatschappij vergemakkelijkt het ervaren van zingeving. Dat is niet alleen belangrijk voor ouderen zelf; het heeft ook voor de maatschappij veel meerwaarde. Zo blijkt uit onderzoek van Yale-professor Becca Levy dat positieve beeldvorming over ouderen en ouder worden alle aspecten van het verouderingsproces ten goede komen. Sterker nog, het kan zelfs de levensverwachting in goede gezondheid met 7,5 jaar verlengen.
De maatschappelijke uitdagingen in het licht van de verouderende samenleving moeten we geenszins ontkennen. Maar om een deel van die uitdagingen het hoofd te bieden, moeten we erkennen dat de groter wordende groep ouderen niet alleen een probleem, maar ook een groot deel van de oplossing is.
Sta eens stil bij de taal die we gebruiken als we spreken over ouderen. Laat vooroordelen los. Er is wellicht sprake van enige achteruitgang op onze oude dag, maar we winnen ook een hoop mettertijd: wijsheid, levenservaring, écht weten waar we voor staan. Met heel veel ouderen gaat het bovendien hartstikke goed. Dat werd mij ook duidelijk op de 50PlusBeurs. En daar kreeg ik trouwens ook nog een wijze les mee: ’t is ouder worden of doodgaan.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns