Nederland kan klimaatneutraal zijn in 2050, maar dan moeten ‘alle zeilen worden bijgezet’ en zijn ook ‘controversiële opties’ nodig. Dit was deze week de boodschap van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) aan de politiek, inclusief de vier formerende partijen.
En als er nou eens een bezaan niet wordt gehesen? Een kluiver niet wordt aangeslagen? Of de bonaventura, de bonnet of de bovenblinde niet worden bijgezet? Alle zeilen bijzetten valt nu eenmaal niet mee in dit politiek verdeelde land. Als er geen mensen tegen kerncentrales zijn, dan zijn ze wel tegen ondergrondse CO2-opslag, of tegen krimp van de veestapel, om eens een paar dingen te noemen. Het PBL identificeerde liefst dertig van dit soort maatregelen. En de conclusie van de ‘trajectverkenning’ is dus juist dat ze onderweg naar 2050 alle dertig nodig zijn om klimaatneutraal te worden.
Frank Kalshoven is oprichter van De Argumentenfabriek en columnist van de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier de richtlijnen van de Volkskrant.
Maar als dat niet gaat lukken – waar het politiek gezien alle schijn van heeft – dan kan de klimaatboot nog op een andere manier de veilige haven binnenvaren. Niet met de zeilen dus, niet op de benzinemotor uiteraard, maar roeiend. De moeite die we ons dan moeten getroosten is het aanpassen van ons gedrag. Het PBL formuleert het zo: ‘In deze studie is onderzocht hoe klimaatneutraliteit kan worden bereikt uitgaande van een gematigde demografische en economische groei en van gedrag en consumptiepatronen van burgers en bedrijven waarin geen wezenlijk veranderingen plaatsvinden.’ Maar als niet alle zeilen worden bijgezet, dan moeten we nadenken over ‘veranderingen in leefstijl, waardoor het gebruik van energie en grondstoffen lager komen te liggen dan waar in deze studie van is uitgegaan’.
Veranderingen in leefstijl? Ja, maar hierop gaat het PBL verder niet in, in deze studie. Laten we zelf eens een paar dingen noemen. Minder vliegen, minder vlees eten, minder kleren kopen, ons huis minder verwarmen. Méér fietsen en lopen, méér groente en bonen eten, méér musea bezoeken, méér investeren in de isolatie en elektrificatie van ons huis. Van die dingen.
Hoe dan? Wat niet treft, is dat vorige maand Daniël Kahneman ons is ontvallen. Hij is de psycholoog die de Nobelprijs voor Economie won (in 2002) voor zijn werk over gedrag. De gedragswetenschap gaat over zaken als onze bijziendheid (het heden weegt belachelijk veel zwaarder dan de toekomst), onze asymmetrische reactie op winst en verlies (we verliezen meer geluk als we een euro verliezen dan we erbij krijgen als we een euro winnen, en daarom zijn we ‘verliesavers’), en onze gevoeligheid voor ‘ankeren’ (we vinden 750 euro voor het schilderij plots een koopje als de galeriehouder eerst getallen heeft genoemd als 2.000 en 1.500 omdat die dan als ankers in ons hoofd zitten). Als het nodig is dat we ons gedrag aanpassen, onze leefstijl, dan hebben we daar de wetenschap van Kahneman hard bij nodig.
Ook zonder Kahneman zelf komen we daar wel uit – zijn werk heeft wereldwijd onderzoekers geïnspireerd – maar het lastige lijkt me dat we de maatregelen die nodig zijn voor gedragsverandering (via prijzen, ge- en verboden, duwtjes in de goede richting, het zetten van standaarden, enzovoort) politiek óók niet willen, althans dat die maatregelen óók controversieel zijn. Kom niet aan mijn biefstuk! Mijn stedentrip! Mijn gasfornuis!
De klimaatboot roeit zichzelf niet, wilde ik maar zeggen. Roeiend kost het ons zweet, spierpijn en blaren om in 2050 klimaatneutraal te zijn. Zeilen is gerieflijker.
Frank Kalshoven is oprichter van De Argumentenfabriek. Reageren? Email: frank@argumentenfabriek.nl.
Source: Volkskrant columns