Het is een rituele dans, die inmiddels bloedirritant wordt. Het jaarlijkse rapport van de Onderwijsinspectie, De Staat van het Onderwijs, wordt gepresenteerd. De gezichten staan somber, want de boodschap is alarmerend: het gaat beroerd in het Nederlandse funderend onderwijs. Slecht, slechter, nog slechter. Met lezen, taal, rekenen en nu ook met burgerschap.
Elk jaar dezelfde riedel, met accentverschillen. De ene keer lag de nadruk op mislukte onderwijsvernieuwingen, de andere keer op kansenongelijkheid, maar de dalende trend blijft. Dit jaar deed de Inspectie een steekproef op 225 scholen in het basis-en voortgezet onderwijs: 20 procent daarvan kreeg een onvoldoende op een van de onderzochte punten.
Elk jaar lezen we dezelfde commentaren. Het dieptepunt is bereikt, we zakken door de ondergrens. Dit kunnen we onze kinderen toch niet aandoen? Dit is toch rampzalig voor onze economie? Dóe iets, in godsnaam.
Over de auteur
Aleid Truijens is schrijver en recensent en columnist voor de Volkskrant. Ze schreef romans en biografieën over F.B. Hotz en Hella Haase. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit.
Maar er gebeurt niets. Althans niets dat tot verbetering leidt. De verantwoordelijken houden zich op de vlakte. Zorgelijk, zorgelijk, zuchten de Inspectie en de Onderwijsminister, maar ze blijven ‘hoopvol’. Ook ritueel: de column van Henk Hagoort, voorzitter van de VO-Raad, waarin hij betoogt dat er helemaal niets aan de hand is. Dit jaar houdt hij triomfantelijk de troef omhoog dat de afgelopen jaren gemiddeld 95 procent van de leerlingen in het voortgezet onderwijs slaagt voor het eindexamen.
Maar wat zegt dat? Als eenderde van de Nederlandse 15-jarigen volgens het internationale Pisa-onderzoek praktisch ongeletterd is en de streefniveaus voor rekenen en taal bij lange na niet gehaald worden? Op het vmbo moeten leerlingen volgens de Inspectie rekenniveau 2F (vmbo) of 3F (havo/vwo) hebben om enigszins mee te komen in de maatschappij. Halverwege het vmbo-basis of -kader haalt 72 procent het laagste niveau 1F niet. Op havo/vwo haalt 20 procent na het tweede jaar het 2F-niveau niet. Dat die leerlingen met gebrekkige vaardigheden vrijwel allemaal blij met een diploma de school verlaten, zegt iets over de kwaliteit van de eindexamens: de diploma’s worden te makkelijk uitgedeeld, of meten niet wat ze moeten meten.
Schoolbestuurders, schoolleiders, leraren, overheid en politiek – al die partijen moeten van alles van de Inspectie. Voor het eerst krijgen ook de schoolbesturen en het systeem van de autonome scholen openlijk een veeg uit de pan: ‘De vrijheden die het Nederlands onderwijssysteem biedt, worden in de praktijk te vaak vrijblijvendheden’. Gedurfd! Hier horen we een echo van Dennis Wiersma, die falende bestuurders wilde aanpakken. De Inspectie wil dat scholen meer gaan samenwerken en van elkaar gaan leren, want er zijn scholen waar het wél goed gaat.
Die zijn er inderdaad: scholen met besturen die schoolleiders en leraren ruimte bieden, die werken met sterke leerkrachten, heldere doelen en effectieve methodes – scholen zoals scholen behoren te zijn. Maar wie dwingt scholen om van elkaar leren? Wie organiseert dat? Niet de Inspectie. Die spuwt jarenlang kritiek zonder ook maar een vage schets van enige oplossing te bieden.
In ons onderwijs zijn autonome scholen elkaars concurrenten, dus die samenwerking komt er niet. Zolang de overheid het onderwijs niet strenger aanstuurt, zal de kwaliteit blijven dalen. Ook voor de tekortschietende kwaliteit van de lerarenopleidingen, de lesmethodes en eindexamens is de overheid verantwoordelijk.
Dit inspectierapport jubelt over enkele landen waar kinderen nu wél meer leren, zoals Zweden, Engeland en Estland. Ook Ierland, waar de leesvaardigheid spectaculair is verbeterd, is zo’n voorbeeld. Maar vertel er dan wel bij dat in alle succesgevallen sprake is van een uniform, onverbiddelijk verbetertraject door de overheid, van het onderwijs zelf én de lerarenopleidingen. Dat is bij ons een utopie.
Source: Volkskrant columns